इतर

मन

मन. मन गहिवरायलां दुःख कशाला पाहिजे? मन शहारून जायला सुख कशाला पाहिजे? मन एक अलीप्त संप्रेरक मनाला औषध नसतं मन औषध शरीराचं मन आयुध शरीर शिल्प कोरणारं किंवा शरीर शिळा दुभंगवणारं मनातली वादळे न दिसणारी शरीर जेव्हा आपलं नसतं तेंव्हा मनाचं असतं मन जेव्हा आपलं नसतं तेव्हा शरीराचंअसतं मनाच्या रिक्टर स्केलची नोंद शरीराला घ्यावीचलागते मनाच्या भिंतीला आता रंगवायची गरज नाही कल्पनेचे वॉलपेपर चालतात मना शिवाय पान हालत नाही मन क्षणांना जन्म देणारं दवबिंदू डॉ.अनिल कुलकर्णी.

चारोळी

सरणावरच शेवटी न्याय मिळाला निर्जीव लाकडेच कामास आली सजीवांनी फक्त नेहमीप्रमाणे इथेही आगच लावली.

वडील..

वडील. पडद्यामागचा सुत्रधार पडद्यासमोर कधीही न येणारा वडील प्रेमाशिवाय कोणतेच डील न करणारा वडील गेल्यावर जास्त फील होतो तो वडील नावालाच कर्ता पुरुष तरीही कुटुंबाला ठेवतो खूष बैलाच्या पोळ्या प्रमाणे एका दिवसाचा उत्सवमूर्ती नटसम्राट असला तरी चपला झिजवणारा चितळे मास्तर आईची कविता प्रेम स्वरुप वडिलांची कविता ग्रेसफुल. डॉ.अनिल कुलकर्णी.

दिल बेचारा

दिल बेचारा.. तुम ना किसी के हुए तो क्या. मै तुम्हारा मैं तुम्हारा वो चंदा .. दिल बेचारातलं हे अप्रतिम गाणं. जीवनाचे सत्य अधोरेखित करणारे. वेदनेचा अविष्कार सुंदर जगुन आनंदात परावर्तित करायचा असतो. काही गोष्टी आपल्या होऊ शकत नाही पण आपण तर त्यांचे होऊ शकतो ना. आवाक्या बाहेरच्या गोष्टीवर प्रेम बसतं तेव्हा आपल्याला प्रेम करायला कुणी रोखू शकत नाही. सौंदर्य हे प्रेमासाठी असतं, आस्वादासाठी असतं. सौंदर्याचे हजारो उपासक असतात. देवाचेही हजारो उपासक असतात. देवाने आपल्या कडे लक्ष नाही दिलं, देव मंदिरातून अदृश्य झाला, देऊळे बंद झाली तरी आपलं देवाविषयी प्रेम असतंच आणि त्याला कोणी रोखू शकत नाही. प्रेम करणारा माणूस मिळाले की आयुष्याला कलाटणी मिळते, जगावसं वाटू लागतं. आपण प्रत्येक जण रियालिटी शोच्या ऑडिशनसाठी आलेले असतो. कधी एलिमिनेशन होईल सांगता येत नाही पण वाइल्ड कार्ड ने पुन्हा एन्ट्री कधी कधी मिळते, तसच आयुष्यात काही माणसे भेटल्यानंतर पुन्हा काही काळ आपण आपल्याला सिद्ध करू शकतो, ही उमेद जगण्याला कारणीभूत ठरते.जन्म आणि मृत्यू आपल्या हातात नसतो पण कसं जगायचं हे आपल्या हातात असतं असं म्हणणारा नायकच जेव्हा जगाला रामराम करतो तेव्हा त्याचं ते म्हणणं अभिनय होता का? तो अभिनय जगत होता का जिवन जगत होता हा प्रश्न पडतो.. खोटे आणि छोटे-छोटे अभिनय करतच माणसे जगतात. माणसे दिसतात तशी नसतात. तत्त्वज्ञान सांगण वेगळं आणि जगणं वेगळं. माणसे केवळ औषधावर जगत नाहीत. प्रेमावर व प्रेरणेवर जगतअसतात. नायक नाईका दोघांनाही कॅन्सर असतो. मृत्यू पर्यंत दोघेही एकमेकाला फुलवतात आनंद देतात. प्रत्येकालाच मृत्यूच्या भोज्ज्याला शिवूून येता येतं नाही. वेदना जगलेला माणूस मृत्यू जगलेलाच असतो.प्रत्येक वेदनेतून फिनिक्स पक्षी उभारी घेत नाही. मृत्यू अटळ आहे हे समजल्यावर राहिलेला संकल्प पूर्ण करणे, आनंद जगुन घेणे एवढेच आपल्या हातात असतं. आपली शेवटची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी अर्धवट गाण्याच्या पुढच्या ओळी काय असतील हे जाणून घेण्यासाठी नायिकेच्या इच्छेनुसार नायक नायिकेला घेऊन पॅरिसला, ज्या कवी ने हे गाणं लिहिले आहे त्याच्याकडे जातो. प्रत्येकाची आशा वेगळी. निराशा वेगळी. छोट्या छोट्या गोष्टीत आनंद मानणारे त्यावेळी त्या क्षणापुरते सुखीच असतात.दुःखाला आनंदात बुचकळायला हवं. काही माणसें असली काय आणि नसली काय त्यांच जाणं आणि अभिनय चटकाच लावतं.वेदना जेव्हा प्रेमाला हात घालते तेव्हा ती सुगंधी जखम करून जाते. अभिनयात सुशांत व संजना उणीव शब्दाची आठवण करून देत नाहीत. आपणही आपल्या आयुष्याच्या पुढचं काय वाढून ठेवलंय हे पाहण्यासाठी कळत नकळत प्रस्थानच करतो. डॉ.अनिल कुलकर्णी. 

आचार्य अत्रे..

[][] काळाच्या पटलावर अष्टपैलू व्यक्तिमत्वाची भक्कम मुद्रा उमटविणारे थोर नाटककार: आचार्य अत्रे. एखाद्या व्यक्तिमत्त्वाला अनेक कंगोरे असतात. अत्रे हे बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व होते. एखादं व्यक्तिमत्त्व त्या-त्या काळात समाज मनावर गारूड करतं,एवढेच नव्हे तर जीवनासाठीची शिदोरी, पुढच्या पिढीसाठी सोडून जातं. अत्रेंच्या नाटकांनी अनेक पायंडे पाडले, विक्रम केलें, तोडलें. यशस्वी नाटककार अत्रे यांच्या 'घराबाहेर' या नाटकां मुळे हाऊसफुल्ल या घोषणेचा जन्म झाला. रॉयल ऑपेरा हाऊसमध्ये 'घराबाहेर' चे तिकीटे दोन दिवस आगोदरच विकली जाऊ लागली. रसिकांना तिकीटाची खिडकी बंद दिसू लागली. यावर तोडगा म्हणून हाउसफुल असा फलक लावण्याची व्यवस्था अनंत हरी गद्रे यांनी केली. 'घराबाहेर' नाटकाचे अगोदर व त्यानंतर आजपर्यंत कोणत्याही नाटकाचे जिवंत व थेट रेडिओ प्रक्षेपण झालेले नाही. अत्रे यांच्या प्रत्येक नाट्यकृती ने पराक्रम केले आहेत. अत्रे यांनी दिलेले प्रत्येक नाटक प्रेक्षकांनी यशस्वी ठरवले. आचार्य अत्रे उत्तम पद्य लेखक होते, ते त्यांच्या नाटकातील त्यांनीच लिहलेल्या नाट्यगीतां नी सिद्ध झालेआहे. अत्रे शिक्षणशास्त्राचे तज्ञ, अध्यापन शास्त्राचे धडे देणारेआचार्य, पाठ्यपुस्तकाचे लेखकवसंपादक,नियतकालिकांचे संपादक, लोकप्रिय लेखक, विद्वान, शिक्षित व सामान्य जनतेमध्ये लोकप्रिय असलेले विनोदी वक्ते होते. आचार्य अत्रे यांचे प्रत्येक नाटक, व्यावसायिक नाटकांच्या इतरकेंच यश मिळवायचे. आचार्य अत्रे हे अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व आहे.चित्रपट क्षेत्रातील निर्माता, दिग्दर्शक, लेखक, गीतकार, पटकथाकार, संवादलेखक तसेच नाट्यक्षेत्रातील, पत्रकारितेतील वृत्तसंपादन, वार्तांकन, लेखन, वैचारिक लेखन, संपादकीय अग्रलेख, वृत्तपत्र मालकी, आदर्श मुख्याध्यापक, शिक्षक प्रशिक्षणाचे अनेक वर्ष मुख्याधिकारी, पाठ्यपुस्तक संपादन लेखन व निर्मिती असे विविधांगी कार्य करत असताना समाजाभिमुख राहून समाजस्वास्थ चे रक्षण व संवर्धन करणे, मंगल पवित्र परंपरांचे रक्षण करणे, समाजातील दोषांचे दर्शन, समाजाला मनोरंजक चिमटे काढून करणे, सामाजिक व राजकीय संभावित लुटारूं ची निर्भीडपणे निर्भत्सना करणे, हे आचार्य अत्रे यांनी सर्वच क्षेत्रात वावरताना केले. प्रसंगोपात,व्यक्ततीविषयक अभ्यासपूर्ण अग्रलेखांचे त्यांचे संग्रह प्रतिभेचे व द्रष्टेपणाचे दर्शन घडवतात निबंध, लेख, एकाच विषयाची माहिती, लेखमाला, लघुकथा, कथा,कादंबरी व चित्रपटाची पटकथा, काव्य, संगीत,नाट्य, काव्य प्रकार, नाटक व त्याहून अधिक प्रकारचे साहित्य अत्र्यांनी लिहले. एकच व्यक्ती अनेक क्षेत्रात कार्यरत असते, तेंव्हा त्यांच्या नावां भोवती असलेंल वलंय, दरारा,व आदर कित्येक वर्ष नंतर कायम असतो. अत्रेंच सर्वच क्षेत्रातलं कार्य अफाट आहे.जेवढ प्रेम अफाट,तेवढंच शत्रुत्व अफाट. अनेक महत्त्वपूर्ण क्षेत्रात उत्तुंग कामगिरी त्यांनी केली. एकच व्यक्ती,एकाच आयुष्यात विविध क्षेत्रात, प्राविण्य संपादन करणारी व्यक्ती म्हणजे अत्रे. काही व्यत्तीचं कर्तृत्त्व प्रचंड धबधब्या प्रमाणे असतं, त्या धबधब्यात काही वर तुषार, काही वर शिंतोडे, तर काही त्यांत चिंब भिजतात, तर काहीच्या नाकातोंडात पाणी जाते, अत्रे असंच एक व्यक्तिमत्त्व होतं. अत्रे यांच्या नाटकां बद्दलअसे म्हणले जाते की आशियातील ते एकमेव व्यक्तिमत्त्व, त्यांची नाटकं कधीच पडली नाहीत. ३ वेळा ते नाट्यसंमेलनाचे अध्यक्ष असलेले ते एकमेवंच होतें. निबंध, एकाच विषयाची लेखमाला, लघु कथा, कथा दीर्घकथा, कादंबरी किंवा चित्रपटाची पटकथा, काव्य, कविता,नाट्यपद आणि विडंबन काव्य प्रकार, नाटक व त्याहून अधिक प्रकारचे साहित्य आचार्य अत्रे यांनी निर्माण केले. व त्यांच्या त्या निर्मितीवर लोकप्रियतेची, यशस्वितेची मोहर मराठी वाचकांनी व प्रांजळ समीक्षकांनी उमटवली, ती यांच्या प्रतिमेला साजेशीच होती. अत्रे हे थोर नाटककार आहेत,हे समीक्षकांनी वृत्तपत्र संपादक आणि हजारो प्रेक्षकांनी मान्य केले आहे. हमखास यशस्वी होणारी,टाळ्या व हशा वसूल करणारी नाटकं म्हणजे आचार्य अत्रे यांची नाटकें हे समीकरण पक्के झाले होते. माणूस क्षितिजाच्या दिशेने कितीही चालला तरी तो क्षितिजापर्यंत पोहचत नाही, तसेच काहीसे अत्रे यांच्या साहित्याचे आहे. अत्रे यांच्या तो मी नव्हेच या नाटकाने मराठी रंगभूमीच्या इतिहासात अनेक पराक्रम नोंदवलेले.अत्रे यांचे प्रत्येक नाटक मराठी रसिकांनी यशस्वी ठरवलें. त्यांची अनेक नाटके हाऊसफुल्ल गर्दीत चालत, त्याचे शेकडो प्रयोग अनेक वर्ष होत राहिली. अत्रे सारखा नाटककार अगोदर झाला नाही व भविष्यात होणार नाही. अत्रे यांच्या अनेक पैलू पैकी, त्यांचा नाटककार म्हणून प्रवास ,प्रत्येक नाटकाचा इतिहास, त्यांच्या आठवणी,आनंद बोडस यांनी लिहिल्या आहेत. संबंधित नाटकाविषयी थोडक्यात आशय व त्याची निर्मिती प्रक्रिया याचे विवेचन त्यांनी केले आहे.आठवणी जाग्या केल्या आहेत. शिक्षणशास्त्रवअध्यापनशास्त्र च्या उच्चशिक्षणासाठी इंग्लंड मध्ये बराच काळ राहत असताना, फावल्या वेळात अत्रे यांनी नाटकाचां बारकाईने अभ्यास केला. उच्च साहित्यिक मूल्य, काळजाला हात घालणारे़ संवाद, सुरुवातीपासून शेवटचा अंक संपेपर्यंत हृदयद्रावक नाट्यमय घटना व अखेर प्रेक्षकांना हादरवून टाकणारा अनपेक्षित धक्का हे 'उद्याच्या संसार' या नाटकाचे स्वरूप होय. नाटक संपल्यावर अनेक प्रेक्षक रडतच घरी जायचे. काही प्रेक्षक नाटक संपल्यावर मानसिक विदीर्ण अवस्थेत आपल्या खुर्चीत बराच वेळ बसून असायचे. उद्याचा संसार पाहिल्यावर स्वतः नाटककार असलेले साहित्य सम्राट न. चि केळकर आपल्या उपरण्याने डोळे पुसत, कोणाचा तरी आधार घेत नाट्यगृहा बाहेर पडत असलेले अत्रेंनी व अनेकांनी पाहिले होते. अत्र्यांनी महाराष्ट्राला खदखदून हसवलें तसे भरपूर रडवलें. हसत खेळत पद्धतीने, चटकदार कथानकाच्या आधाराने व विनोदाच्या शिडकाव्याने,नाटकांच्या माध्यमातून,सामाजिक समस्या लोकांसमोर अत्रे यांनी मांडल्या. सामाजिक समस्याचे प्रदर्शन करणे व समाजातील दोष यासंदर्भात चिमटे काढणे हे दोन्ही, विनोदी व हास्यविनोदी मार्गांनी अत्र्यांनी पूर्ण केले. 'लग्नाच्या बेडी' मधून त्यांनी हेच साधलें. मनोरंजक पद्धतीने प्रेक्षकांना हसवतां हसवतां अंतर्मुख करून विचार करायला भाग पाडले. लग्नाची बेडी, भ्रमाचा भोपळा, घराबाहेर, साष्टांग नमस्कार, ब्रह्मचारी, मी उभा आहे, बुवा तेथे बाया डॉक्टर लागू,तो मी नव्हेच,अशा अनेक नाटकांनी इतिहास घडवला आहे. आजही ही नाटके नव्या दमात सादर झाली तर नक्कीच हाऊसफुल्ल होतात. अत्र्यांच्या 'तो मी नव्हेच' या नाटकाने मराठी रंगभूमीच्या इतिहासात अनेक पराक्रम नोंदवले. तो मी नव्हेच चा शुभारंभाचा प्रयोग दिल्ली येथे झाला , प्रयोग साडेपाच तास चालला. तो मी नव्हेच मधील लखोबा लोखंडे चार-पाच जणांनी साकारला. फिरते रंगमंच ची सुरुवात प्रथमच झाली.मोरूची मावशी मधील टिंगटांग टिंगांग आजही प्रसिद्ध आहे. अत्रे यांची नाटके स्वयंभू आहेत,अनुवादित नाहीत. अत्रे यांनी इतिहास निर्माण व्हावा म्हणून नाटके लिहिलं नाहीत,तर त्यांच्या नाटकांनी इतिहास निर्माण केला. रंगभूमीवर सादर करता येतील,कुटुंबासमवेत पाहता येतील,कमरेवरचे विनोद असलेली नाटकें अत्रे यांनी लिहिली. त्यांचे प्रत्येक नाटक यशश्री खेचून आणें.मागणी तसा पुरवठा या प्रकारे त्यांनी लेखन केले नाही.यामुळेच ते थोर नाटककार ठरले. डॉ.अनिलकुलकर्णी. ९४०३८०५१५३[email protected]

त्या वळणावर..

त्या वळणावर... त्या वळणावर सगळेच चांगले आहे.वळण येईपर्यंत वाट पाहायला हवी. धुकं आणि दुःखं हे क्षणीकच असतं. वाट पाहिली की जातं. दवबिंदू येतात, ठराविक काळाने जातात, फुलें उमलतात सुगंध देतात आणि निर्माल्य होऊन आपली भूमिका झाली की संपून जातात. माणसांना आपली भूमिका संपली असं वाटतच नाही. भूमिका संपली की अस्तित्व संपतं. आपले अस्तित्व कायम राहावं ही माणसांची इच्छा असते.मन आहे म्हणून मनोव्यापार आहे. कितीजणांना चांदण्यात फिरतांना हात हातात मिळतो. कितीजणांना मलमली तारुण्य पांघरायला मिळतं. किती जण पहाटे मोकळ्या केसात गुंतण्याचा अनुभव घेतात. चाफा बोलत नाही हे किती जणांनी अनुभवले आहे. त्यासाठी मन शांत हवं. किती जण मनाची स्पंदनं अनुभवली आतलां आवाज कितीजण ऐकतात.मनात कुणी डोकावतंच नाही, सगळेजण जनात डोकावतात. नेहमीच तुलनेचे आलेख कामाला येत नाहीत, कधी कधी ते प्रेरणा देतात, कधी कधी ते संपवतात. कधीकधी वाटतं उध्वस्त झालों, सगळं संपलं, आता काहीच होणार नाही, पण एक दिवस असा येतो, सारा चेहरामोहरा बदलून जातो. होत्याचं नव्हतं होतं.आपल्यालाच कळत नाही, आपण त्याला चमत्कार म्हणतो, पण त्या दिवसाची वाट पाहणं ज्यांना जमलं तेच खरं जीवन जगलें. वाईट दिवस येतच राहतात , चांगल्याची वाट पाहावीच लागतें. जीवन सुंदर ही असतं, थोडं थांबायचं असतं. प्रतीक्षेत उद्याची पहाट असते. प्रतीक्षा करायला फार संयम लागतों. आवाक्यातले यश प्रत्येकालाच मिळतें, पण आवाक्याबाहेरचे यश प्रत्येकाला हवें असतं.दुसऱ्यांचे यश मिळवल्याशिवाय माणसे स्वस्थ बसत नाहीत. फोटो फ्रेम मध्ये बंदिस्त करता येतो, माणसांना नाही बंदिस्त करता येत. आठवणींना बंदिस्त करता येतं, वास्तवाचा कोलाज समोर असतांना व हातात विचारांचा ब्रश असतांना, मनात रंगाची उधळण असतांना, कुणाला चित्र हवंहवंसं काढावं वाटणार नाही. एखाद्या सुंदर पहाटे सगळेच बदललेंल असावं, चाकोरी सोडून आकाशात विहार केल्याप्रमाणे मनसोक्त जगांव. ऐवढंच आकाश आणि एवढंच सुख असतं, असं नव्हे. आकाश मोकळं होणार आणि निरभ्र होणार तोपर्यंत वाट पाहायलाच हवी. झाले मोकळे आकाश ही अवस्था सुखद असते, मनाचेही तसेच आहे, मन हे जेव्हा मोकळं होतं तेंव्हा मनाचा अनुभव हा प्रत्येकाचा अवर्णनीय असतो. आवाक्याबाहेरचे यश आपल्या पदरात कधीकधी पडतं, पण तें आपल्या क्षमतेची पावती असते. आपल्या क्षमता आपल्यालाच माहीत नसतात, आपलीच माणसें आपल्याला माहित नसतात. माणसात जसे सुप्त गुण असतात तसे क्षमतेत सुद्धा सुप्त गुण असतात. त्यासाठी स्वतःहून उमलायलां शिकायला पाहिजे.आत्महत्या करणारऱ्यांनीसुद्धा आत्महत्या कां करू नये याचे ऑनलाईन क्लासेस घेतलेले आहेत, पण ऑफलाईन मध्ये त्यांनी परिस्थितीपुढे नांगीच टाकलेली असते. संघर्ष माणसांना जिवंत ठेवतो.स्वप्नातही विचार केला नव्हतां, असं जेंव्हा माणसं म्हणतात, तेंव्हा त्यांची स्वप्नंही कोती असतात. प्रत्येक दिवस वेगळां, प्रत्येक रंग वेगळा, प्रत्येक क्षण वेगळां हे समजून घेतलं पाहिजे. प्रत्येक श्वास वेगळा. पहिल्या व अखेरचा श्वासाची नोंद होते.मधल्या श्वासावर आपण हुकूमत गाजवायची असते. क्षणांना हव्या त्या रंगात बुडवतां आलं पाहिजे. क्षणांनी आपल्याला बुडवू नये. क्षण एकच पुरेसा असतो प्रेमासाठी, जगण्यासाठी. एक दिवस मानाचा असतो एक दिवस अपमानाचा असतो हे ही समजून घेतलं पाहिजे. पराक्रमासाठी पराभवाचा इतिहास ही कधी कधी संदर्भासाठी आवश्यक असतों. अपयशाला गाडून त्याच्या पायावर, यशाचा ध्वज उभा करण्यातच खरं कर्तृत्व असतं. यश सहज नाही हे समजून घेतले पाहिजे. तत्वज्ञान कधी कधी कंटाळवाणं वाटलं तरी तेच माणसाला घडवतं. माणसे एकमेकांपासून, मोजून अंतर राखतात.कुणांत किती मिसळायचं, कुणात किती रत व्हायचं, याबाबत ज्याची त्याची गणितं ठरलेली असतात. मनाची तार जुळल्या शिवाय पुढचां प्रवास सुरुच होतं नाही. केवळ शरीर जवळ आल्यानें मनाची आंदोलने, स्पंदने एकमेकांना कळतात असं नाही. मनाचा डोह फार खोल अथांग असतो. माणसें मनाचा विचारच करत नाहीत. शरीर दिसतं, शरीर ऑफलाईन असतं. मन ऑनलाईन कार्यरत असतं. मनाचा प्रवास स्वप्नातही भरारी घेतो. शरीराला मर्यादा आहेत. वैचारिक मतभेद संवादाला फिरकूही देत नाहीत. पूर्वग्रहाची साथ सोडायला माणसे तयारच नाहीत.निसर्गाकडे पहा निसर्ग कुठे अंतर मोजून-मापून तुमच्याशी वागतो, तो तुम्हाला कवेत घ्यायला तयार असतो. तुम्हाला समजून घ्यायला तयार असतो. तुम्हाला अभिव्यक्त होण्यासाठी प्रवृत्त करतो, अनेक साहित्य निर्माण करण्यात निसर्गाचाच वाटा आहे. निसर्गाकडे पाहून, एखादा सूर्योदय, एखादा सूर्यास्त, एखादा इंद्रधनुष्य, तो जगण्यासाठी प्रवृत्त करतो. मन तुमचं त्याठिकाणी रमतं, शांत होतं. शांत होणं आणि रमणं यासाठीच्या जागा खूप कमी होत चाललेल्या आहेत. मन भरकटण्याची अनेक ठिकाणें उपलब्ध आहेत. जगण्याला प्रवृत्त करणाऱ्या गोष्टी कमी होत चाललेल्या आहेत. जगण्यापासून परावृत्त करण्याची ठिकाणं वाढत आहेत. मनाचा हळुवार कोपरा माणसांनी सेफ डिपॉझिट मध्ये टाकून दिला आहे. मनाला थोपटणं, समजावणं, होतंच नाही. दागिने घालून मिरवावे तसं माणसे दुःख घेवुन मिरवत आहेत. दुःख दागिन्यां प्रमाणे लॉकरमध्ये ठेवायला हवं. दागिन्यांनी शरीर सजतं, मनाची श्रीमंती दागिन्या शिवाय असते. मन मोठं केलं की वळणा पर्यंतचा प्रवास सुसह्य होतो. मनाच्या पलीकडे आनंदाचे झाड आहे, सौख्याचा धबधबा आहे. एकच अट आहे, त्या वळणा पर्यंत जाता यायला हवं. डॉ अनिल कुलकर्णी.

त्या वळणावर..

त्या वळणावर... त्या वळणावर सगळेच चांगले आहे.वळण येईपर्यंत वाट पाहायला हवी. धुकं आणि दुःखं हे क्षणीकच असतं. वाट पाहिली की जातं. दवबिंदू येतात, ठराविक काळाने जातात, फुलें उमलतात सुगंध देतात आणि निर्माल्य होऊन आपली भूमिका झाली की संपून जातात. माणसांना आपली भूमिका संपली असं वाटतच नाही. भूमिका संपली की अस्तित्व संपतं. आपले अस्तित्व कायम राहावं ही माणसांची इच्छा असते.मन आहे म्हणून मनोव्यापार आहे. कितीजणांना चांदण्यात फिरतांना हात हातात मिळतो. कितीजणांना मलमली तारुण्य पांघरायला मिळतं. किती जण पहाटे मोकळ्या केसात गुंतण्याचा अनुभव घेतात. चाफा बोलत नाही हे किती जणांनी अनुभवले आहे. त्यासाठी मन शांत हवं. किती जण मनाची स्पंदनं अनुभवली आतलां आवाज कितीजण ऐकतात.मनात कुणी डोकावतंच नाही, सगळेजण जनात डोकावतात. नेहमीच तुलनेचे आलेख कामाला येत नाहीत, कधी कधी ते प्रेरणा देतात, कधी कधी ते संपवतात. कधीकधी वाटतं उध्वस्त झालों, सगळं संपलं, आता काहीच होणार नाही, पण एक दिवस असा येतो, सारा चेहरामोहरा बदलून जातो. होत्याचं नव्हतं होतं.आपल्यालाच कळत नाही, आपण त्याला चमत्कार म्हणतो, पण त्या दिवसाची वाट पाहणं ज्यांना जमलं तेच खरं जीवन जगलें. वाईट दिवस येतच राहतात , चांगल्याची वाट पाहावीच लागतें. जीवन सुंदर ही असतं, थोडं थांबायचं असतं. प्रतीक्षेत उद्याची पहाट असते. प्रतीक्षा करायला फार संयम लागतों. आवाक्यातले यश प्रत्येकालाच मिळतें, पण आवाक्याबाहेरचे यश प्रत्येकाला हवें असतं.दुसऱ्यांचे यश मिळवल्याशिवाय माणसे स्वस्थ बसत नाहीत. फोटो फ्रेम मध्ये बंदिस्त करता येतो, माणसांना नाही बंदिस्त करता येत. आठवणींना बंदिस्त करता येतं, वास्तवाचा कोलाज समोर असतांना व हातात विचारांचा ब्रश असतांना, मनात रंगाची उधळण असतांना, कुणाला चित्र हवंहवंसं काढावं वाटणार नाही. एखाद्या सुंदर पहाटे सगळेच बदललेंल असावं, चाकोरी सोडून आकाशात विहार केल्याप्रमाणे मनसोक्त जगांव. ऐवढंच आकाश आणि एवढंच सुख असतं, असं नव्हे. आकाश मोकळं होणार आणि निरभ्र होणार तोपर्यंत वाट पाहायलाच हवी. झाले मोकळे आकाश ही अवस्था सुखद असते, मनाचेही तसेच आहे, मन हे जेव्हा मोकळं होतं तेंव्हा मनाचा अनुभव हा प्रत्येकाचा अवर्णनीय असतो. आवाक्याबाहेरचे यश आपल्या पदरात कधीकधी पडतं, पण तें आपल्या क्षमतेची पावती असते. आपल्या क्षमता आपल्यालाच माहीत नसतात, आपलीच माणसें आपल्याला माहित नसतात. माणसात जसे सुप्त गुण असतात तसे क्षमतेत सुद्धा सुप्त गुण असतात. त्यासाठी स्वतःहून उमलायलां शिकायला पाहिजे.आत्महत्या करणारऱ्यांनीसुद्धा आत्महत्या कां करू नये याचे ऑनलाईन क्लासेस घेतलेले आहेत, पण ऑफलाईन मध्ये त्यांनी परिस्थितीपुढे नांगीच टाकलेली असते. संघर्ष माणसांना जिवंत ठेवतो.स्वप्नातही विचार केला नव्हतां, असं जेंव्हा माणसं म्हणतात, तेंव्हा त्यांची स्वप्नंही कोती असतात. प्रत्येक दिवस वेगळां, प्रत्येक रंग वेगळा, प्रत्येक क्षण वेगळां हे समजून घेतलं पाहिजे. प्रत्येक श्वास वेगळा. पहिल्या व अखेरचा श्वासाची नोंद होते.मधल्या श्वासावर आपण हुकूमत गाजवायची असते. क्षणांना हव्या त्या रंगात बुडवतां आलं पाहिजे. क्षणांनी आपल्याला बुडवू नये. क्षण एकच पुरेसा असतो प्रेमासाठी, जगण्यासाठी. एक दिवस मानाचा असतो एक दिवस अपमानाचा असतो हे ही समजून घेतलं पाहिजे. पराक्रमासाठी पराभवाचा इतिहास ही कधी कधी संदर्भासाठी आवश्यक असतों. अपयशाला गाडून त्याच्या पायावर, यशाचा ध्वज उभा करण्यातच खरं कर्तृत्व असतं. यश सहज नाही हे समजून घेतले पाहिजे. तत्वज्ञान कधी कधी कंटाळवाणं वाटलं तरी तेच माणसाला घडवतं. माणसे एकमेकांपासून, मोजून अंतर राखतात.कुणांत किती मिसळायचं, कुणात किती रत व्हायचं, याबाबत ज्याची त्याची गणितं ठरलेली असतात. मनाची तार जुळल्या शिवाय पुढचां प्रवास सुरुच होतं नाही. केवळ शरीर जवळ आल्यानें मनाची आंदोलने, स्पंदने एकमेकांना कळतात असं नाही. मनाचा डोह फार खोल अथांग असतो. माणसें मनाचा विचारच करत नाहीत. शरीर दिसतं, शरीर ऑफलाईन असतं. मन ऑनलाईन कार्यरत असतं. मनाचा प्रवास स्वप्नातही भरारी घेतो. शरीराला मर्यादा आहेत. वैचारिक मतभेद संवादाला फिरकूही देत नाहीत. पूर्वग्रहाची साथ सोडायला माणसे तयारच नाहीत.निसर्गाकडे पहा निसर्ग कुठे अंतर मोजून-मापून तुमच्याशी वागतो, तो तुम्हाला कवेत घ्यायला तयार असतो. तुम्हाला समजून घ्यायला तयार असतो. तुम्हाला अभिव्यक्त होण्यासाठी प्रवृत्त करतो, अनेक साहित्य निर्माण करण्यात निसर्गाचाच वाटा आहे. निसर्गाकडे पाहून, एखादा सूर्योदय, एखादा सूर्यास्त, एखादा इंद्रधनुष्य, तो जगण्यासाठी प्रवृत्त करतो. मन तुमचं त्याठिकाणी रमतं, शांत होतं. शांत होणं आणि रमणं यासाठीच्या जागा खूप कमी होत चाललेल्या आहेत. मन भरकटण्याची अनेक ठिकाणें उपलब्ध आहेत. जगण्याला प्रवृत्त करणाऱ्या गोष्टी कमी होत चाललेल्या आहेत. जगण्यापासून परावृत्त करण्याची ठिकाणं वाढत आहेत. मनाचा हळुवार कोपरा माणसांनी सेफ डिपॉझिट मध्ये टाकून दिला आहे. मनाला थोपटणं, समजावणं, होतंच नाही. दागिने घालून मिरवावे तसं माणसे दुःख घेवुन मिरवत आहेत. दुःख दागिन्यां प्रमाणे लॉकरमध्ये ठेवायला हवं. दागिन्यांनी शरीर सजतं, मनाची श्रीमंती दागिन्या शिवाय असते. मन मोठं केलं की वळणा पर्यंतचा प्रवास सुसह्य होतो. मनाच्या पलीकडे आनंदाचे झाड आहे, सौख्याचा धबधबा आहे. एकच अट आहे, त्या वळणा पर्यंत जाता यायला हवं. डॉ अनिल कुलकर्णी.

चारोळी

नेहमी कशाला प्रेमाचे दाखले दुःख आम्हीही खूप सोसले कविता करायला कशाला हवे चोचले.

लम्हे

लम्हे.. हमारा दिल धुंडता रहा फुरसत के वो लम्हें तुम्हारी बीती हुई लम्होंने तो आज तक जिंदा रखा है जहां रहो वहां खुश रहो कबर तक राह देखेंगे तुम्हारी खबर की तुम नही तो क्यां लम्हों ने कहां छोडा है.

मोहब्बत..डॉ. अनिल कुलकर्णी

अगर मोहब्बत ना होती तो इश्क ना होता इश्क के अफसाने न होते जीने के कुछ मायने ना होते जीवन मे बहारे नही होती जहा प्यार वहा मोहब्बत गर न होती मोहब्बत पत्थर के सनम जगह जगह होतें. डॉ. अनिल कुलकर्णी

पाऊस

पाऊस पाऊस. कालचा पाऊस आमच्या गावातंच झाला पाऊस तुमचा आमचा सेम नसतो कोणासाठी तो निनादणारा असतो कोणासाठी तो रिमझिम असतो. प्रेमिकासाठी पाऊस हौस असतो जगण्याची उमेद असतो पाऊस अस्वस्थ करतो उधवस्त करतो पाऊस नुसताच येत नाही आपल्याबरोबर भावभावनांचा लवाजमा घेऊन येतो डॉ. अनिल कुलकर्णी.

यादे

यादे. उनके साथ जब उनकी यादे भी गई. यादे अफसाना बनकर रह गयी हम खुश इसलिये है की अफसाने किसिके लिये जिनेका बहाना भी हो सकते हैं अफसनोपेंही प्यार की मंजिल खडी होती है! हीर रांझा, लैला मजनू जैसे अफसानो पर ही कई प्यार की मंजिले शान से खडी है ! अफसनेही प्यार को जिंदा रखते है. डॉ. अनिल कुलकर्णी.

मेरा दिल वापस कर दो..

मेरा दिल वापस कर दो. .उसमें बसी यादोंसे जीवन संवार लूंगा उसकी महक से जीवन जी लूंगा दिल की यादें भी पुरी होती है जीने के लिए तू नही तो दिल ही सही अखिर दिल ही तो है जीने के लिए काफी.

कॉफी पिता पिता… डॉ.अनिल कुलकर्णी

कॉफी पिता पिता.. डॉ.अनिल कुलकर्णी सकाळच्या सूर्यप्रकाशात झाडे पहुडली होती, छान न्हाऊन निघत होती, सोबतीला वारा नव्हता म्हणून नि:शब्द,निश्चल पणाचा अनुभव घेत होती. झाडांना पर्याय नसतो निसर्ग जे देईल ते घेण्यावाचून. माणसे निसर्गानं जे दिले ते निमूटपणे स्वीकारतंच नाहीत,तर निसर्गात ढवळाढवळ करणे त्याचा फडशा पाडणे हेच माणसाचं काम अव्याहत चालू असतं. 'ठेवीले अनंते तैसेची राहावे' हे झाडाकडून शिकायला हवं. समाधानाचे थांबे आपल्याला विश्रांती देतात, घडवतात हे आपण मान्यच करत नाही. तसे चिंतन-मनन हे थांबे आता आयुष्यातून नामशेषच झाले आहेत. कुणालाच विचार करायला वेळ नाही. प्रत्येकाला आपलं उद्दिष्ट गाठायचं आहे, पण ते गाठत असताना कोणालाही माणसांची मनें सांभाळायची नाहीत, निसर्ग पाहायचा नाही, शांती अनुभवायची नाही. अनेक माणसे यशापर्यंत पोहोचूनही पुन्हा नैराश्याच्या खाईत ढकलली जातात. माणसें स्वतःचा सेल्फी काढण्यात इतके गर्क झालेत, की या सेल्फी काढण्याच्या नादात त्यांचा कधी कडेलोट नैराश्याच्या गर्तेत होतो हे त्यांनाही कळत नाही. माणसे सहजासहजी बदलत नाहीत, सहजासहजी एकमेकांना स्वीकारत नाहीत त्यांच्या मनात पूर्वापार चालत आलेला विचारांचा पगडा असतो मग तो परंपरेचा असो वा संस्कृतीचा असो, तो अनावश्यक असला तरी त्याचं ओझं ते गाढवासारखं वाहत राहतात, नको त्या परंपरेला गोचीडा सारखं चिटकून राहतात आणि म्हणून मग बदल अपेक्षित होत नाहीत. माझं, मी काहीही करेल या उन्मत्त विचारात माणसे एकमेकाबद्दल आढी ठेवतात, मनातल्या मनात जळत राहतात. इतक्यात कुणीतरी आल्याचा आवाज आला. आमच्या सौ.आल्यामुळे माझ्या मनातील विचार चक्र अचानक थांबले. ती-कसला विचार करतांय. काय अजून काल भेटलेलीचाच विचार करताय कां? मी-नाही गं मी-"पण मला ती आवडली असं मी म्हटलं याचा तू इतका बाऊ का करतेस"? आपल्याला चित्र आवडतं, आपल्याला निसर्ग आवडतो, आपल्याला एखादं फुल आवडतं, आपण त्याचा वास घेतो, त्याला कोणीच काही आक्षेप घेत नाही. ती-"तुझं खरं आहे पण प्रत्येक नात्यालाही एक लक्ष्मणरेषा असावी लागते" "आवडत्या व्यक्तीचा सहवास आवडणं ठीक आहे पण कोणात किती रत व्हायचं हा ज्याचा त्याचा प्रश्न असलां तरीही त्याला काहीतरी बंधन समाजात वावरत असताना पाळयलाच हवं" "मला माहित आहे माणसं सहवास शोधतात, सहवासात आली की पुढच्या चाली खेळतात हे आम्हास ठाऊक असतं". "प्रेमाचे गुणोत्तर आणि वासनेचं गुणोत्तर यात फरक आहे." "प्रत्येक प्रेमाला एक flavour, texture असतं आणि त्याला न्याय द्यायचा असतो" आईचं प्रेम वात्सल्यसिंधू असतं, जिथे सागरा धरणी मिळते तिथे प्रेमिकांचे प्रेम असतं. "प्रेमाची लक्ष्मणरेषा ओलांडली की रावण व्हायला वेळ लागत नाही". "स्वप्नात सगळं चालतं पण वास्तवात नाही चालंत". "स्वप्न फक्त दिलासा देतात दिलासा यावर वास्तव चालत नाही". नग्नतेच्या एक्स-रेने संपूर्ण शरीर पाहता येतं. तो-चंद्र आवाक्यात नसला तरीही चंद्राकडे पाहूनच आपण जगतो, प्रेम करतो,आयुष्य सुसह्य करतो, कविता करतो. मग सौंदर्याकडे पाहून थोडे जीवन सुसह्य केलं तर काय हरकत आहे. ती-एकाच वेळेस आपल्याला अनेक जण आवडत असतात पण आवडलं तरी आवडीलाही लक्ष्मण रेषा घालावी लागतें नाही तर फार कठीण होऊन जातं. स्वातंत्र्य सगळ्यांनाच मान्य असतं आणि स्वैराचार कोणालाच मान्य होत नाही. स्वातंत्र्यात बंध रेशमाचे असतात. स्वैराचाराचे वेटोळे आयुष्यचे वाटोळे करतात. सौंदर्य कोळून प्यायचं नसतं गाळून प्यायचं असत. आपल्यासमोर कोणतं सौंदर्य आहे याचं भान ठेवायला हवं, छोट्या बाळाचे सौंदर्य वेगळे, निरागस मुलीचे सौंदर्य वेगळं, वयात आलेल्या तरुणीचे सौंदर्य वेगळेच, वार्धक्यात आलेल्या बाईचं सौंदर्य वेगळंच. प्रत्येकाला न्याय, सन्मान द्यायलाच हवां, त्यांच्या त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वानुसार. परस्त्री मातेसमान वाटायला जिजाईचे संस्कार हवेत. जाहिरातीपासून ते सगळ्याच क्षेत्रात स्त्री च्या नग्नतेचा वापर व वावर इतक्या मोठ्या प्रमाणात केला जातोय की नग्नतेची सोनोग्राफी केली जाते आहे. माणसे आहेत तशी कधीच सादर होत नाहीत,आहेत तशी कधीच व्यक्त होत नाहीत, त्यामुळे सगळे प्रश्न निर्माण होतात. मनाचा थांगपत्ता लागला की शरमेने सगळेच माना खाली घालतील अशी परिस्थिती आहे,अर्थात काही अपवाद सोडून. मुखवट्यात सगळेच सभ्य आहेत. चेहऱ्यात सगळेच भेसूर आहेत, हे वास्तव आहे. तो-माणसाचं मन चंचल आहे ना,मी तुझ्याशी बोलतोय पण माझ्या मनात दुसरेच विचार असू शकतात. तुझ्याशी मी जे बोलतो ते तुला खरं वाटतं पण वास्तवात मी बरोबर किंवा खोटं खोटं ते बोलत असतो ते तुला नसतं कळत. समोरचा खरं बोलत असेल एवढंच आपण विश्वास ठेवू शकतो.डोळ्याच्या हावभावा वरून कळतं, पण ते सुद्धा कधीकधी फसवे असतात. डोळे हे जुलमी गडे उगीच नाही म्हटलं. समोरासमोर माणसे फक्त माझ तुझ्यावरच प्रेम आहे असे जरी म्हणत असले तरी, वास्तवात वेगळं असु शकतं. वेळ मारून नेण्यात माणसे पटाईत असतात. ठीक आहे प्रेम करण्यापासून कुणी कुणाला परावृत्त करू शकत नाही. प्रेम कधीही होतं कुठेही होतं, व कुणांवरही होतं. आपण शिकलेले लोक फार विचार करतो नाही, आपण खूप विवाहबाह्य संबंध पाहतो, नवीन ब्रेकअप चा अभ्यासक्रम पूर्ण करतो,प्रेमाच्या कविता वाचतो, प्रेमाच्या कादंबऱ्या वाचतो, प्रेमाचे चित्रपट पाहतो, आपण सदैव प्रेमातच बुडालेले असतो प्रेमाचा विचार करतो, पण प्रेम करतोच असं नाही? ज्या प्रमाणात आपण प्रेमाचा विचार करतो, त्याप्रमाणात आपण प्रेमाचा आचार करतो का? विचार वेगळा आचार वेगळं असं का? आपण प्रेमाचे संदर्भ घेतो, पाहतो आणि निष्कर्ष काढतो संशोधन करतो पण आपण त्यात असतों कां? पैसा भौतिकता आणि प्रेम याच्यात माणसाला सारखी भर घालावी वाटते, आहे तिथे माणसें समाधानी राहतच नाहीत. ती-दिवसभर श्रम करून रोजीरोटीला प्राधान्य देणारे, प्रेमाचा कुठे एवढा विचार करतात, पण प्रेम करतात हे त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. झोपडीही प्रेम फुलतं. आनंदासाठी मनाचा गुलमोहोर व्हायला हवा. भौतिक सुखात मन शोभेचे निवडुंग होतं. प्रत्येकाला फक्त यशोशिखर हवंय, पण पायथ्याशी समाधानाचे विश्रांती स्थान असतात हे ते विसरतात. तो-मी एका सौंदर्यवती कडे पाहिलं हे ठिक आहे पण या जन्मावर शतदा प्रेम करावे, या सौंदर्यावर शतदा प्रेम करावे चांगल्या विचारावर चांगल्या आचारावर, चांगल्या मनावर शतदा प्रेम करावे असेच म्हणावे लागेल. अनेक गोष्टी आपल्याला आवडतात पण प्रत्येकाची श्रेणी ठरवणे आवश्यक आहे हे मला मान्य आहे.कधी कधी बदल म्हणून केलेल्या गोष्टी विरंगुळा असतात. ती-आपण जरा कॉफी घेऊया कां? तो-हो मला चालेल. कधीकधी तत्वज्ञान फार रूचत नाही, म्हणूनही रूजत नाही,मध्ये मध्ये थोडा विरंगुळा हवाच. ठीक आहे तत्त्वज्ञान पुस्तकांतच चांगलं दिसतं. मानसशास्त्र मनातच ठेवायचं व समाजशास्त्र समाजात ठेवायचं, असे केले की त्रास नाही होत. तो-कॉफी ने थोडा बदल होईल आणि बदल हा आवश्यकच असतो. जिथे मन तिथे बदल हवांच. प्रत्येकाचे बदलाचे थांबे वेगवेगळे आहेत. जिथे तुला थांबाव वाटेल तिथे मला कंटाळा येऊ शकतो. ती-प्राण्यांना कुठे बदल हवा असतो? मनाचे चोचले आपण जेवढे पुरऊ तेवढे मन चंचल होतं. बदल म्हणजे कशाचाही हव्यास धरणं याचा परवाना नाही. फार शिकलो, फार वाचलं की प्रत्येक गोष्ट आपण तात्विक चौकटीत बसवण्याचा प्रयत्न करतो. काही माणसे वास्तवात इतके छान संवाद,शब्दरचना पेरतात की असं वाटतं त्याची नोंद कुठे तरी व्हायला हवी. प्रत्येक संवादाला आयुष्याच्या कादंबरीत जागा मिळत नाही, काही संवाद हवेतच विरून जातात. बर जाऊ द्या आता मुलं यायची वेळ झाली त्याच्याआत मला ती सिरीयल पाहावी लागेल. मुलासमोर नको ती दृश्य तो प्रणय, ते डोळे मिचकावणे, कपटीपणा. तो-पण आजकालच्या मुलांना हे नवीन नाही ते टीव्हीवर नाही पाहिलं तरी समाजात पाहतात, अवतीभवती पाहतात, घरात पाहतात. माझं मत मात्र या बाबतीत वेगळं आहे, मुलांना टीव्ही पाहू द्या, नाते संबंध काय असतात हे त्यांना कळू द्या. कुटुंबात भावनिक पालन-पोषण नाही तर निदान भावनिक पोषण कसं हे काही चांगल्या मालिकांतून त्यांना कळेल तरी. पारदर्शकता लहानपणापासूनच मुलांच्या अंगी बाळगायला हवी. ती-कोणत्या सिरीयल मधून प्रेम, संस्कार बिंबवले जातात? तो-मी म्हणतो सगळं त्यांच्या वयानुसार मुलांनी पहावं, त्याला कळायला पाहिजे काय चांगलं काय वाईट त्यांना कळायला हवं. अश्लील न पहाण्यासाठी मात्र लक्ष ठेवायला हवंं. सिरीयल मधल्या पात्रांची चर्चा, काळजी घरातले सगळेच करतात, उद्या काय होणार? पण घरच्या लोकांशी चर्चा, काळजी कुणीच करत नाही हे बरोबर आहे कां? आणि घरातले लोक तोंड उघडतच नाहीत, संवाद करत नाहीत, बोलत नाहीत मनातलं खरं सांगत नाही, त्यांच्या मनात काय चाललंय ते कळत नाही.सिरीयल मधले सगळे बोलकें ,मन मोकळं करतात तसं घरात नाही, घरात सगळे बोलणं, सगळ्या इच्छा आकांक्षा मनातच मारून टाकणं असतं. व्यक्त न होणं हेच दुःख कुटुंबाचं आहे. सिरीयल पाहायला सगळ्यांना वेळ आहे मन लावून पाहतात मन लावून ऐकतात, सिरीयल चा एपिसोड बुडायला नको असं त्यांना वाटतं पण किती माणसे किती जणांशी घरात बोलतात, ना आई मुलाशी बोलते न मुलगा आईशी बोलतो, ना वडील मुलांशी बोलतात ना मुलगा वडिलांशी बोलतो, कसलेच संवाद नाहीत कारण मनातल्या मनात प्रत्येकाची वेगळे नियोजन चालू असते. कुटुंब म्हणजे हो किंवा नाही एवढंच उत्तर देणारीजागा ठरली आहे. काही विचारावं तर हो किंवा नाही उत्तर देऊन पुढचा सवांद संपतो.काय चाललय, मस्त म्हणल्यावर कोणीही त्याच्या वाटेला जात नाही पण खरा तो आतून किती पोखरलेला असतो हे त्याचे त्यालाच माहीत असतं. आपलं दुःख माणसं फार क्वचित माणसांजवळ व्यक्त करतात. प्रत्येकाचं वागणं म्हणजे हिमनगाचे टोक असतं,तळाशी बरच काही साचलेलं असतं. आपण सगळे एकमेकांना हिमनगाच्या टोका प्रमाणे पाहतो आणि खूष होतो की त्याचे ठीक चाललंय आणि ईथेच सगळे चुकतं. तुझं बाहेर प्रेमप्रकरण नाही नाही नां, म्हणल्यावर नाही म्हणलं जातं आणि त्याचं प्रकरण चालू असतं. सगळा खोटेपणा, विसंवाद काही कुटुंबात दाटलेला आहे तो मोकळा व्हायला हवां. पारदर्शकता आपल्यालाबद्यल कुणालाच नको वाटते. आपल्या जखमेवर फक्त इतरांनी ही फुंकर घालावी, पण खपली काढू नये असं प्रत्येकाला वाटतं, फुंकर घालून जखम बरी होत नसते. माणसे जखमा घेऊन जगतात कुणाच्या जखमा सुगंधी असतात कुणाच्या शारीरिक कोणाच्या मानसिक. मुलांचा स्क्रीन टाईम आपल्या हातात नाही, मुलांचा टाईम आपल्या हातात नाही. रिमोट मुलांनी स्वतःच्या हातात घेतला आहे किती कार्टून्स पहावेत, किती मारामारीचे चित्रपट पाहावेत, काय पहावं काय नाही ही मुलेच आता ठरवू लागली आहेत कुटुंबातले वाद-संवाद मुलाच्या व्यक्तिमत्त्वावर परिणाम करतात. ती-चला आता आपण जरा मुलांना घेऊन लांब फेरफटका मारून जरा निसर्गाच्या सान्निध्यात राहून, त्यांना ही निसर्ग दाखवू निसर्ग ऐकवू किती मुलांनी निसर्गातील हिरवे हिरवेगार गालिचे पाहिलेत, मोराचं थुईथुई नाचणं, कोकिळेचा आवाज ऐकलाय. सूर्योदय आणि सूर्यास्त कसा पाहायचा कुठे पाहायचा हे आपण मुलांना शिकवू. आपल्याला वाटतं आपल्या मुलांनी सगळं चांगलं पाहून चांगलं वागावं,पण त्यासाठी लवकर उठायला हवं, सूर्यास्त पहायचा असेल तर लवकर उठायची चांगली सवय अंगीकारणे आवश्यक आहे,पण नाहीच ते उशिराच उठणार. तो-पालकांचं मुले ऐकत नाहीत, आम्ही आमच्या पालकांचं निमूटपणे ऐकत होतो शिस्तीत राहत होतो. आमची हिंमत नव्हती उलट बोलण्याची म्हणून आज आणि थोडेफार तरी रूळावर आहोत. खरंतर आम्हालाच बदल हवानय म्हणून आम्ही नको ते घरात आणलं आम्ही भोगत आहोत. ठीक आहे पण प्रत्येक पिढीच्या तोंडी हेच वाक्य आपण ऐकतो, आजकालची पिढी बिघडली आहे, आमच्या वेळेस असं नव्हतं, पण हळूहळू कालांतरानं नवीन संदर्भ, नवीन पायंडे पडत जातात आणि ते अंगवळणी पडतात आणि तो इतिहास होऊन जातो. बरं आपण आज फारच तात्त्विक बोलत आहोत पण काही का असेना आपला संवाद तरी होतो आहे. मतभेद असतील पण मनभेद नको. ठीक आहे सगळच काही कादंबरी प्रमाणे आयुष्यात घडत नसतं. सुखद शेवट होत नसतो. सगळंच काही कवितेप्रमाणे चटका लावणार नसतं, आनंद देणारं नसतं याची जाणीव आपण ठेवली पाहिजे. तो -कधी कधी मी तत्त्वज्ञ सारखं बोलतो कां? आपल्या व्यक्तिमत्त्वातच तत्वज्ञान अनुवंशिकतेनं आपल्यात सामावलेलं असतं, आपण फक्त ते व्यक्त करतो आणि काही गोष्टी परिस्थिती आपल्याला शिकवते तेही आपण व्यक्त करतो. माणसे अनुभवातून बोलतात, व्यक्त होतात निरीक्षणातून व्यक्त होतात. प्रत्यक्षातलं युद्ध आणि कुटुंबातलं शीतयुद्ध संपायला हवं,ते संपत नाही कारण माणसे स्वतःअस्तित्व दाखवतात. मी असा आहे आणि मी असाच वागणार माझ्या प्रमाणे तुम्ही वागायला हवं. या स्वभावाला औषध नाही. दुःखाला कुरवाळण्यात माणसाचा संबंध वेळ जातो. दुःख व्यक्त करण्याच्या जागा ज्याच्या त्याच्या ठरलेल्या असतात. जिथे विश्वास आहे जिथे आपल्या दुःखाचं पोस्टमार्टम होणारं नाही, तिथेच माणसे मोकळी होतात, आणि दुःख व्यक्त करतात. काही माणसे कविता करतात, कविता जगत नाहीत. काही माणसे लेख लिहितात पण त्यांच्या लेखी आपल्या माणसाची कदर नसते.काही पेपरमधली कोडी सोडवतात पण घरातलं कोडं सोडवू शकत नाहीत, हीच आजच्या कुटुंबाची शोकांतिका आहे. तत्त्वज्ञान जगणाऱ्यापेक्षा तत्त्वज्ञान सांगणाऱ्याचा गट समाजात जास्त सक्रिय आहे. उपदेश करायला सगळ्यांनाच आवडतं पण उपदेश ऐकायला कोणी तयार नसतं. माझ्या मनात एक विचार आला मी इतकं आयुष्य जगलो, खूप काही तरी करायचं राहिलं. मृत्युचे विचार येतात, शेवटी हेच आयुष्याच संचित. माणसे जातात इस्टेटीची विभागणी करून जातात पण विचारांची सुद्धा विभागणी कां करता येत नाही?. ती -आपण प्रवासाला ज्या ठिकाणी जातो त्या ठिकाणी जाताना वाहन कसं आहे, रस्ता कसा आहे हेच पाहतो.तसं आयुष्य जगताना सुद्धा मृत्यू जरी अटळ असेल तरीही मृत्यू येईपर्यंत कसं ,किती आपण जगणार हे आपण ठरवू शकतो. नैराश्याच्या थांब्यांवर न थांबता आपण आशेची ठिकाणं शोधायला हवेत ,आनंदाचे झरे हुडकायला हवेत, उत्साहाचे झरे शोधायला हवेत. बरं आता खूप झालं आता आपल्याला आपापली कामे आहेत. होऊन जाऊ द्या पुन्हा एकदा कॉफी.. डॉ.अनिल कुलकर्णी ९४०३८०५१५३ ३७/१सहजानंद सोसायटी कोथरूड पुणे ४११०३८ [email protected]@gmail.com

तुझे नाराज नही जिंदगी…

तुझसे नाराज नही जिंदगी.. जीवना तू इतकं भरभरून दिलं आहेस की तुझे आम्ही शतशः ऋणी आहोत. कसली कसली माणसं आयुष्यात दिली, की त्यां माणसांच्या आठवणी वर आम्ही जगत आहोत. अशी माणसं खरंच होती कां? या विचारधारेवर आम्ही जगतो आहोत. निसर्गात इतकं सौंदर्य आहे, माणसात इतकं सौंदर्य आहे, ते आम्हाला कळायला, समजायला वेळ, दृष्टी हवी. कितीतरी निसर्गाचे वैभव आमच्या दृष्टीआड आहे तरी माणसातलं चांगुलपणा आमच्या नजरेसमोर नाही त्यामुळे आम्हीच कुठेतरी कमी पडतो म्हणून तुझ्याबद्दल कसलीच तक्रार नाही आम्हाला तक्रार आहे ती इथल्या व्यवस्थेची. अशी माणसे होऊन गेली यावर आमचा विश्वासच बसत नाही, अशा माणसांचा आदर्श आम्ही घेऊ शकत नाही पण ती आमच्या आयुष्याचा ठेवा आहेत. आम्हाला समाधान आहे थोडं तरी आम्ही त्या दृष्टीने विचार करतो, मार्गक्रमण करतो हे काय कमी आहे. निसर्गातलं, माणसातलं सौंदर्य काळायला दृष्टी हवी. त्या बाबतीत आम्ही कमी पडतो आणि निसर्ग अनुभवलाच नाही, आम्ही माणसे समजूनच घेतली नाहीत. आम्ही माणसे वाचलीच नाहीत .खूप मोठा ठेवा त्याकडे एका विशिष्ट नजरेच्या चष्म्यातूनच आम्ही पाहात असल्यामुळे आम्हाला माणसातला चांगुलपणा, आदर्श, चांगले विचार याकडे आमचे लक्ष जातंच नाही. म्हणून तुला दोष देण्यात काहीच अर्थ नाही. चांगल्या माणसातले आदर्श घेण्याएवजी दुर्गुण याकडेच आम्ही जास्त लक्ष देतो म्हणून आम्हाला उदास वाटतं. प्रतिकूल परिस्थितीत राहणं आम्ही शिकतच नाही आणि त्यामुळे आम्ही जगण्यातलं मर्म हरवून बसलो आहोत. खूप जीवनातल्या गोष्टीचा आम्ही नाश केला पण ते संपत असतानाच आम्हीच संपत चाललो, याची आम्हाला जाणीव सुद्धा झाली नाही. जीवनातला सौंदर्य टिपण्यासाठी टिपकागद लागतो.सौंदर्याला कुऱ्हाड नाही चालत. इतके दिवस आम्ही नष्ट केले आता आम्हीच नष्ट होत चाललो आहोत. जीवनाचं लॉक डाऊन झालं आहे.जीवन बदललं की जीवनशैली बदलते. जीवनशैली बदलली तरीही आपण हवी ती स्वप्न पूर्ण नाही झाली तरी बघूच शकतो.आपल्या स्वप्नांवर कोणाचा अधिकार नाही आपल्या स्वप्नांवर आपलाच अधिकार असतो.मनाचं लॉक डाऊन होत नाही,कारण मन चंचल आहे.लॉकडाऊन मुळेअनेकांची भविष्यातील स्वप्नं चक्काचूर झाली, अनेक आपले सोडून गेलें, हळहळ करू शकण्या पलीकडे माणसें काहीच करू शकत नाहीत. दुःख, शोक व्यक्त करणं मानवी जीवनात अटळ आहे, कुणाला चुकलं नाही पण दुःख व्यक्त करण्याची संधी नाही मिळाली की ते साचत जातं आणि व्यक्तिमत्त्वाला हानी पोहोचवतं. मरणदारी व तोरणदारी जायचं असतं पण इच्छा असूनही शक्य होतं ऑनलाइन ने क्रांती केली पण भावनांची माती केली. स्वप्न ऑनलाईन असलं तरी जगणं ऑफलाईन असतं.सुखाचे सोहळे आणि दुःखाचे सोहळे हे मानवी जीवनाचे अविभाज्य घटक आहेत. देव नाही, देवा सारखी माणसे नाहीत.आवडत्या माण सांना पहायचं नाही त्यांच्याविषयीशी प्रेम व्यक्त करणं फक्त ऑनलाईनच. याची देहा याची डोळा असे मरण अनेकांनी अनुभवलं. लॉकडाऊनची दुसरीही बाजू ही होती. लॉकडाऊन झाल्यानंतर खूप वाईट वाटलें, पण एका वेगळ्याच विश्वात प्रवेश झाला..नेहमीची ती धावपळ, कंटाळवाणे चाकोरीबद्ध आयुष्य हे आपण सर्व अनुभवत होतो. जे आपल्या भोवती भवताल आहे ते जाणवलं, त्यामुळे एक वेगळ्याच विश्वात राहण्याची संधी, स्वतःबद्दल विचार करण्याची व मित्रांची, नात्यांची ओळख, त्यांचा सहवास त्यांच प्रेम, प्रेमातलं अंतर हे जाणवलं. ज्यांना वेळ देणं शक्य होत त्यांना तो दिला आणि त्यांचे विश्व समृद्ध केले.हे सर्व lockdown झाल्या मुळे झाले .वाईट वाटण्याचे कारण नाही. तरीही तुम्हालाआहे त्या परिस्थितीत राहण्याची संधी मिळाली, सभोवतालची जाणीव झाली.. चिंतन करण्याची संधी मिळाली.संवाद साधण्याची संधी मिळाली. विसंवाद दूर झाले तर अनेक प्रश्न मिटतात.माणसे संवादच करत नाहीत.संवादा साठी वेळ आवश्यक आहे. आम्ही एकमेकाला वेळच देत नाही. संवाद नसल्यामुळे कुटुंब उद्ध्वस्त होत आहेत.करिअरच्या नादात अनेक गोष्टी दुरावल्या, विसरल्या होत्या. निसर्गाशी संवाद नव्हता, निसर्गातलं सौंदर्य एरवी त्याच्याकडे कधीच लक्ष जात नाही. मनाला भावना असतात निवांत असल्यावर हे अनुभवता आलं. लॉक डाऊनच दुःख न मानता,सुख उपभगण्यासाठी ही निवांत वेळ हवा. पैसा कमावण्याच्या नादात अनेक गोष्टींवरआपण पाणी सोडतो, सुख हे त्यापैकीच. पण त्या दरम्यान एक स्वप्नातील वास्तव अनुभवता आलं., जुनी ओळख जपता जपता नवीन नात्यांच्या ऑनलाईन ओळखी होणार आहेत. लॉक डाऊन मध्ये अनेक जण आत्मनिर्भर झाले. त्यामुळे अनेक जण बेरोजगार झाले. प्रत्येकाच्या दुःखाचा स्तर वेगळा असतो. माणसाची पहिली प्राथमिकता अस्तित्व टिकवणे हीच असते नंतर तत्वज्ञान असतं. संघर्षाशिवाय अस्तित्व नाही ऑफलाइन विश्व ऑनलाईन झालं. दुरून डोंगर साजरे सारखं दुरून आयुष्य साजरे प्रमाणे दुरिया नजदिकिया बन गई .Beauty is only to see not to touch. आयुष्य जगायचं पण अंतर राखून.संशयाचे धुके होते पण आता ते अधिक दाट झाले.कुणाच्या घरी जाणं नाही ,कुणाला घरी बोलावणं नाही. पॉझिटिव्ह निगेटिव्ह चे संदर्भ बदललें. मुखवटे होतेच पण आता त्यांना राजमान्यता मिळाली. मुखवट्या शिवाय मनात् ही प्रवेश नाही. लॉक डाऊन मुळे जीवनाचा संघर्ष वाढला आहे. life is not only bed of roses याची जाणीव झाली.संघर्ष प्रतिकार करायला शिकवतं आणि प्रतिकारशक्ती वाढली की यश सृजनाला घेऊन येतं. केवळ देवाची प्रार्थना करून यश मिळत नाही, देव आपल्या समोर संघर्षात्मक परिस्थिती ठेवतो आणि त्या परिस्थिती मध्ये आपण त्याचे आव्हान स्वीकारून यश गाठायचं असतं. लॉकडाऊन म्हणजे बंधन. बंधन म्हणजे जीवन.बंधन म्हणजे विषाणूचंही असू शकत.बंधन आहे म्हणून स्वैराचार नाही.बंधन आहे म्हणून अविचार नाही.बंधन हेच जीवनाचे संतुलन आहे. जीवन म्हणजे पहिला आणि शेवटचा श्वास यातील अंतर. दिवस भरले की आयुष्य संपलं असं म्हणलं जायचं आता फुप्फुस भरले की आयुष्य संपलं. पहिला श्वास स्वता:साठी महत्त्वाचा,शेवटचा श्वास ईतरासाठी दखलपात्र.शेवटी म्हणतात त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. पहिला श्वास भान आणि अस्तित्व देतो.शेवटचा श्वास भान आणि अस्तित्व हिरावून घेतो. पहिला व शेवटचा श्वास आपल्या नियंत्रणात नसतो. मृत्यू कुणाला कधी येईल सांगता येत नाही. अचानक माणसे कां मरतात? प्रत्येकाच्या मृत्यूला निमित्त लागत कां? प्रत्येकाचा मृत्यू कादंबरीचा शेवट वेगळा वेगळा त्या प्रमाणे वेगवेगळा असतो का?.प्रत्येकाच्ं जीवन कादंबरीच असतें. कुणाची उत्कंठावर्धक, कुणाची बेदखल, कोणाची वाचनीय, कुणाची रटाळ. सुखलोलुपते मुळे माणसे मरतात ,माणसे दारिद्र्यामुळे मरतात. संघर्षाच्या काळात अन्नासाठी दाही दिशा कराव्या लागतात.अन्नासाठी माणसे हजारो किलोमीटरचा प्रवास पायी करत आहेत. उपाशी राहून आपल्या जन्मभूमीला जवळ करत आहेत. काही का असेना आपल्या घरी आपल्या जन्मभूमीतच मरण यावे असं प्रत्येकाला वाटतं. एक आई आणि मुलगी प्रवासादरम्यान भुकेने व्याकूळ होऊन मरण पावते आणि लहान मुलगी जिला कळत नाही आपली आई जिवंत आहे का मेली,ती आईच्या पदराशी खेळत बसते,याच्यापेक्षा हृदयद्रावक चित्र काय असू शकते. आई वडील आपल्या मुलीसह चालत अंतर कापत येतात काय आणि तिथं मुलीला साप चावतो काय, आणि तिचा मृत्यू होतो. रेल्वे रुळावर झोपलेली माणसें इतकी थकतात की रूळच मृत्यूच्या पायघड्या बनतात. सहानुभूती दाखवणारा एक मोठा गट आपल्या समाजात अजून तरीअस्तित्वात आहे. बातम्या आता केवळ माहितीसाठी नाहीत. किती दुःख, किती वेदना बघायच्या आजुन बाकी आहेत. लॉक डाऊनच्या काळात अंतराचे नवीन नवीन पैलू समोर आले. सामाजिक अंतर, भावनिक, मानसिक अंतर. आता अंतर हेच जीवन आहे.अंतर ठेवा, पण माणुसकीत नको. सगळी समीकरणं बदलली. जीवनशैली बदलली. चेहरे ,मुखवटे विभक्त झालें. माणसे कळाली, श्रमाची विभागणी झाली. गर्दी हा शब्द हळूहळू नामशेष होईल. माणसे एकमेकाकडे संशयाने पाहतील. विषाणूमुळेही जीवनाला शिस्त लागतें. स्वता, स्वतःतून उमलावें लागेल. स्वतः होऊन शिकांवं लागेल.कोणी शिकवणार नाही. अनुभव हाच गुरू राहील. द्रोणाचार्य नसल्यामुळे अंगठा द्यायचा प्रश्नच येणार नाही. माणसे शिकतच असतात परिस्थिती कडून. आपल्या क्षमता कळण्यासाठी संघर्ष हवाच. संघर्ष आणि त्यातून मिळणारा हर्ष हेच जीवनाचे सूत्र आहे. माणसांच येणं निमित्तमात्र असतं आणि जाणं निमित्तमात्र असतं. आयुष्य म्हणजे जन्म आणि मृत्यू दरम्यान चालणारे मनाचे खेळ. मन दिसत नाही,पण मन पाहू शकतं.मनातले तरंग आपल्या हातात नाहीत. मनातल्या तरंगाना कधी कधी वादळाचं स्वरूप प्राप्त होतं. आपल्या मनाची कधी सुनामी होईल सांगता येत नाही. समाधानावर मन जगतं. समाधान नसेल तर मन भरकटतं. आतून मनातून येतं म्हणजे कुठून येतं, अजून कुणाला सांगता आलेले नाही. मन कोणावरही जडतं. मनात अनेक गोष्टी असतात. अनेक गोष्टी घडतात, सगळ्या सांगण्यासारख्या नसतात. मनात काहीही घडतं,मन काहीही घडवतं. शरीर मनाच्या अधीन असलेला गुलाम आहे. मन हत्या घडवून आणतंं,आत्महत्या घडवतं.मन अदृश्य आहे पण सगळं घडवण्याची ताकद त्याच्याजवळआहे. मनातल्या विचारावर आपलं नियंत्रण नसतं. मनातल्या खेळावर आपलं नियंत्रण नसतं..स्वप्न, मृत्यू, आत्मा या सर्व आपल्या आवाक्याबाहेरच्या गोष्टी पण आपल्याला आवाक्यात ठेवणाऱ्या. मन हे शेअर बाजाराप्रमाणे आहे त्यात आशा-निराशेचे चढ-उतार सतत चालु असतात. मनात गुंतवणूक करायची त्यासाठी शेअरचं निमित्त लागतं. मनाची गुंतवणूक सामाजिक परिस्थितीच्या अधीन राहून करावी लागते.मन काहीही शेअर कर तं,कुणाालाही शेअर करतं.सुखासुखी जगणारी दिसणारी माणसे अचानक जातात. मृत्यूच्या दाढेतून हे अनेक जण परत येतात. काही मृत्यूबाबत माणसे तर्क करीत बसतात पण त्याच खरे कारण वेगळेचअसतं. प्राणी कुठे आत्महत्या करतात. नैसर्गिक मृत्यू स्वीकारतात, मग माणसाचं असं का? रक्तातून आनुवंशिकता झिरपते. अनुवंशिक तेतून कौशल्य झिरपतं, मग रक्त दिल्याने एखाद्या व्यक्तीचे गुणधर्म ज्या माणसाला रक्त दिले जाते त्याच्यात कां झिरपत नाही. मृत्यूनंतर माणसांच्या मेंदूच काय‌ होतं मेंदूतल्या विचारांचे थिंक बँक करता येईल का? सुख पायाशी लोळण घेत असले तरी माणसें मरणाला कां जवळ करतात. टोकाचं नैराश्य काहीजणांना सहन होत नाही. मृत्यूला जवळही करतात आणि औषधांनी आपला आयुष्यही वाढवतात लोकं. काहीजणांना शेवटच्या श्वासापर्यंत जगावसं वाटतं. काहीजणांचं miless to go before I sleep पर्यंत नियोजन असतं पण man proposes God and virus disposes. विषाणू ही माणसाला उद्ध्वस्त करतात. पूर्वी आपला कार्यभार संपला की माणसे समाधी घ्यायची. आज सभोवताली भौतिक सुविधा यांची इतकी रेलचेल आहे की माणसाला मृत्यू नकोसां वाटत आहे.. शेवटच्या श्वासापर्यंत जगावस वाटतं. जिथे तर्क चालत नाही तिथे हक्काचा देव आहेच. गोष्टी अनाकलनीय असतात. काही मृत्यू अपघात की आत्महत्या हे शेवटपर्यंत समजत नाही. एवढा समाज प्रगत झाला आहे पण अजून तर्काची खुंटी नामशेष झाली नाही. लक्ष्मण रेषा आता केवळ वैधानिक इशारा आहे. मृत्यूसमोर तर्क चालत नाही. प्रत्येकांं जीवन ठरलेलं असतं असं म्हणावं तर अंधश्रद्धा होते. आहे ते जीवन अनेकांना संपवाव वाटतं. चिते वरून ही माणसं जिवंत होऊन परत आलेली आहेत. अनेकांना संपत चाललेलं जीवन जगावसं वाटतं. आज फिर जीने की तमन्ना है, आज फिर मरने का इरादा है असंअनेकांना वाटतं. काही लोकांच्या मृत्युने डोळ्याच्या कडा ओलावतात. काही माणसे अभिनय जगतात. अभिनय करत नाहीत. अवकाळी मरण चटका लावतंच. मौत से डर नही लगता सहाब. मौत कैसे आयेगी ईस्का डर लगता है. एखाद्या व्यक्तीबद्दल जेव्हा जात-पात-धर्म न पाहता प्रतिक्रिया येतात तेव्हा त्या माणसाने आयुष्यात नक्कीच काहीतरी कमावलेलं असतं.चांगला अभिनेता चांगलं अभिनय करतो, असं नव्हे तर तो चांगलं जीवन जगतो. ज्याचं अनुकरण करतांना लोकं खरंच जीवन जगतात. मजुरांना स्वखर्चाने आपल्या गावी पोहचवणारे, जेवण पोहचवणारे ही माणसं अभिनय जगतात. कुठे शिकली ही माणसं,कोणत्या शाळेत.शाळा बंदचं एवढं अकांड तांडव कां?शेवटी जीवनाचे प्रश्न सोडवता आले पाहिजे, हेच महत्त्वाचं आहे. अनेक उत्कृष्ट अभिनेत्यांनी माणसांना आयुष्यात जे दिले त्याची गणतीच करता येणार नाही .कोणाचं आयुष्य सुधारण्यास मदत केलीय, कुणाला विरंगुळा दिला आहे. माणसे येतात आणि जातात आपला ठसा , आठवणी ठेवून जातात. काही ठसे जात नाहीत आणि त्यांचे रंगही जात नाहीत. काही माणसांचही असंच असत त्यांच्याव्यक्तिमत्त्वाचा ठसा कधीच पुसला जात नाही,आणि आपण तो पुसत ही नाही. मनाच्या गाभाऱ्यात आठवणींचा ,घटनांचा महापूर येतो तेव्हा माणसें कधी लॉकडाऊन होतात हे त्यांनाही कळत नाही. स्वप्नांचं लॉकडाऊन झालं, स्वप्नांचा मृत्यू झाला तरी पुन्हा पुन्हा नवीन स्वप्नांची भरारी तर आपल्या हातात आहे. सूर्योदयापूर्वीचा सूर्यास्त म्हणजे शेवट न्हवें. आहे त्यांना धरून राहणं, उत्सव,वैभव, आनंदाचे सोहळे भवतालांतच शोधायचें.आहे त्या आपल्याच माणसांची मैफल सजवायची व आपल्याच माणसांची सोबत इंद्रधनुष्य समजायचं. तरच जीवन अनलॉक होईल. डॉ.अनिल कुलकर्णी. ९४०३८०५१६३

आई कुठे काय करते

आई कुठे काय करते? ही सिरीयलआता, बाई कुठे काय करतें होत आहे कां?कधी कधी असं वाटतं की आई असाह्य झाली आहे कां? ज्या कुटुंबात स्त्री, पत्नी, आई आदर्श असते त्याच कुटुंबात भरभराट होते.चांगल्या माणसामुळे माणसांनाही वळण लागतं व कुटुंबालाही वळण लागतं.शिस्तीतल्या कुटुंबातूनच चांगली व्यक्तिमत्वें घडतात. आजकाल संस्काराची लक्ष्मणरषा सगळेच पाळत नाहीत. संस्कार करणारी माणसे जरी कमी झाली तरी चित्रपट, वाहिन्यांची ही जबाबदारी ठरतें की त्यांनी त्या माध्यमातून संस्कार करावेत. पूर्वीच्या चित्रपटांनी आम्हाला हसविले, आम्हाला रडविले त्यातून सामाजिक आशय दिला, करमणूक, वैचारिक प्रबोधन केलं ते आज कुठे गेल? विषय आणि आशय नसलेल्या माध्यमातून विषयांची सध्या चलती आहे. कुटुंबासमवेत आज काही पाहताच येत नाही. कुटुंबाकडे, प्रत्येकाच्या समस्ये कडे ही आज पाहता येत नाहीं.जो तो आपल्यात मग्न आहे. मालिकेचा भाग कंटाळवाणा, रटाळ व्हायला लागतो तेव्हा लोक मालिका पाहायचे सोडून देतात. अगंबाई सुनबाई गरज नसताना ही मालिका प्रेक्षकावर थोपवली. अशा अनेक मालिका आहेत, ज्यांची गरजच नाही.हे पुन्हा उपकाराची भाषा बोलणार.आम्ही तुमच्या मनोरंजनात खंड पडू देणार, सांगितले कुणी यांना.आशय नसलाकी वैचारीक दारिद्र्यतेला संधी मिळते. कुणाच्या बाबतीत काही मर्यादे नंतर संस्कार उपयोगी पडत नाहीत. काही माणसे अनिर्बंध वागतात, आपण फक्त मूकपणे पाहणं एवढंच आपल्या हातात असतं. काहीजण वय वाढतं तसं बंधने झुगारून द्यायला लागतात.आईची पकडही ठराविक काळापर्यंत असते की काय? नंतर पती ऐकत नाही, मुले ऐकत नाहीत अशी अवस्था काही कुटुंबात येते. संवाद आणि अभिनयात उत्तम असलेली मालिका काही घटनांमुळे घसरते की काय असं वाटतंय. अनिरुद्ध चे विवाहबाह्य संबंध प्रेक्षकांनी स्वीकारलें पण अभीला साखरपुड्याची अंगठी घालून जायला काय होतं होतं?असे अनेक प्रश्न मनात येतात,त्याने ठरवलं होतं की अनघाशीच लग्न करणार, मग एक फोन कसा काय रोखू शकतो?नैसर्गिक रित्या कथानक न संपवता वाढवायचं कसं, पाणी कसं घालायचं हाच प्रश्न निर्मात्यासमोर टी.आर.पी मुळे उभा राहतो.कुटुंबात सुख नांदूच द्यायचं नाही, वेगवेगळे प्रश्न निर्माण करायचे आणि प्रेक्षकांची सहानुभूती मिळवायची हे थांबायला हवं. सुखी समाधानी कुटुंब कां नाही दाखवत. उध्वस्त,अस्वथ घरे दाखवायची आणि प्रेक्षकांची सहानुभूती मिळवायची. घरातल्या ताईला दादा मला एक वहिनी आण, गोरी गोरी पान फुलासारखी छान हे म्हणायचे प्रसंगच येत नाहीत.ती सोय दादा करून ठेवतो एक नाही दोनची. घरातला कर्ता पुरुष आदर्शासाठी असतो भानगडी करण्यासाठी नाही.पूर्वीच्या कुटुंबातून नैतिकता झिपायची आता भौतिकता झिरपते. कुटुंबात सगळी नाती आजी, आजोबा, काका, मामा, काकू, चुलती, वहिनी हे सगळे दीपस्तंभ होते. दिशा दाखवायचे होकायंत्र होते. आज घरात निर्वात पोकळी आहे, कुणकडे बघून काय शिकायचं हा प्रश्न आहे. पूर्वी घरातल्या प्रत्येक सदस्याने काहीना काही हातभार लावलेला होता म्हणूनच व्यक्तिमत्व तावून-सुलाखून निघत होती. आजकालची व्यक्तिमत्त्वे सुखावून निघत आहेत. बोलणारं कोणीच नाही. कुटुंबात प्रेम उधळायचं असतं वाटायचं असतं, पण माणसेच कुटुंबातून नाहीशी झाली आहेत. पूर्वी कधी कधी आई वडीला पेक्षा इतरांनीही व्यक्तिमत्वें घडवलीत. कोणाला काकाने घडवलं, कुणाला चुलत भावाने घडवलं, कुणाला बहिणीने घडवले आहे, आज चार भिंती काय घडवणार?. प्रत्येक स्त्री म्हणजे स्वार्थी, लंपट, कपटी, द्वेष करणारी अशीच कां दाखवायची.हास्यअसणारी मालिका प्रेक्षक स्वीकारतात, परंतु हास्यास्पद मालिका प्रेक्षक स्वीकारत नाहीत. ट्विस्ट च्या नावाखाली मालिकेत काहीही येतं तेव्हा प्रेक्षक क्विट करतात. तार्किकता गुंडाळून खुंटीला टांगावी म्हणलं तर आजकाल खुंट्या ही राहिलेल्या नाहीत. समाजापुढे आज आई कुठे काय करते? हा प्रश्नच राहिला नाही. बाई कुठे काय करते? हेच दाखवून देणं सुरूआहे.नवऱ्याची दुसरी बायको कुठे काय करते? हेच दाखवून दिलं आहे. ज्या 🏠 घरात स्त्रीयांची विटंबना होते ते घर रसातळाला जातं.सिरीयल ही रसातळाला जाते. सुखी कुटुंब सिरीयल वाल्यांना पहावतच नाही, थोडेफार ठीक चालले की मिठाचा खडा टाकायचाच. साठा उत्तराची कहाणी आणि ते एकत्र नांदू लागले असं त्यांना दाखवायला नकोच वाटतं. प्रेमप्रकरण,विरह, प्रणय, इर्षा,द्वेष,विवाह बाह्य संबंध हा मसाला वापरल्याशिवाय टी.आर.पी मिळतच नाही,हे समीकरण रूढ झाले आहे. लिव्ह-इन पर्यंत ठीक आहे ते ही कोर्टाने आता अनैतिक ठरवलं आहे आपले वडील एका बाईच्या घरात राजरोसपणे आपल्या कुटुंबाला सोडून राहतात हे पत्नी व मुलांनी का सहन करावें? तिला आई कां म्हणावे व कां स्वीकारावे. अशा कुटुंबातली मुलगी वहावत जाणारच. अशा कुटुंबात मुलेही स्त्रीकडे गांभीर्याने पाहत नाहीत. स्त्री म्हणजे त्यांनाही खेळणं वाटतं. हवं ते घ्यायचं, हवं ते नाकारायचे. मूल्यांना चिकटून राहिलेल्यांनीच आदर्श निर्माण केला आहे. धरसोडपणा हा आजच्या कुटूंबाचा स्थायीभाव झाला आहे. पती एकनिष्ठ नसलेल्या कुटुंबात सुखाचे वारे कसें वाहणार? कुणात किती मिसळायचं, कुणात किती रत व्हायचं, कुणावर किती प्रेम करायचं याला लक्ष्मणरेषाच हवीच. उघड उघड जेंव्हा माणसे एकमेकांना स्वीकारत नाहीत तेव्हा जगणं अशक्य होतं. कुटुंबात एकाच व्यक्तीवर प्रेम उधळून चालत नाही. कुटुंबात मी, माझा नाही तर आपण, आपले ही संकल्पना रूढ व्हायला हवी. कुटुंब माझे पण जबाबदारी ज्याची त्याची असं प्रत्येकाला वाटतं. चांगल्या संस्काराच्या गोष्टी सर्व माध्यमातून झिरपायला हव्यात. सजीव माणसें व संस्था आता असाह्य झाले आहेत. सजीव पुतळ्यासारखे निश्चल,निशब्द होतात तेव्हा निर्जीव समूह संपर्क साधनांनीच समाज सुधारायला हवां. डॉ. अनिल कुलकर्णी.

चेहरे

चेहऱ्याला मुखवट्याच अभय.मुखवट्याला चेहऱ्याच भय. चेहरे कधी वापरायचे,मुखवटे कधी वापरायचे,हे ज्याला कळले त्याच्याच हातात डाव जिंकण्याचे मोहरे.

वाढता वाढता वाढे!

वाढता वाढता वाढे लाॅकडाउन चे पाढे कोरोना सोबत लढे जीवाची चिंता रोजच पडे वाढणारे रोग्यांचे आकडे सरणावर मिळेनात लाकडे थकलेले घराचे भाडे कर्ज ही नसे थोडे वरातीमागुन आलेले घोडे सरकार नेते नुसतेच बोलघेवडे निराश मनाने घरीच पडे पोटाच्या खळगीत भरावेत का खडे? रोगाचे भांडवल सोयीनुसार निवडणूक पाहून रोग ही पसार आता पुरते मोडले आहे कंबरडे कधी उकलणार हे लाॅकडाउन चे कोडे

‘ती’ सध्या कुठे मिळेल?

'ती' सध्या कुठे मिळेल? कोरोना च्या महामारीचा मानवी जीवनावर खुप वाईट परिणाम होत आहे. एकमेकांशी भेटणे दुरापास्त झाले आहे. यावर इलाज म्हणून सरकार व संशोधकांनी कोरोना लस बाजारात आणली व वयोमानानुसार ती घेण्याचे आवाहन केले परंतु आपल्या देशाची लोकसंख्या इतकी प्रचंड आहे की इतक्या प्रमाणात लस कधीपर्यंत उपलब्ध होईल हा मोठा प्रश्न आहे. सरकारी पोर्टल वर नोंदणी करून लस मिळू शकेल असे जरी सरकारने जाहीर केले असले तरी मोठ्या प्रमाणावर तुटवडा असल्यामुळे कित्येक लसीकरण केंद्र बंद आहेत. अगदी खोलवर विचार केला तर आपणास नक्की जाणवेल की आपण या सर्व गोष्टींना कारणीभूत आहोत, कोणतेही सरकार किंवा संस्था इतक्या मोठ्या लोकसंख्येला किती वेळांत लस उपलब्ध करेल हे अधांतरी आहेच शिवाय देशातील पक्षीय राजकारणात लोकांना किती त्रास मिळतोय हा वेगळाच मुद्दा आहे, केंद्र सरकारने कोणताही निर्णय घेतला की राज्य सरकारे त्याचा अभ्यास न करताच त्यावर उलट प्रतिक्रिया देऊन मोकळी होतात याचे एखादे उदाहरण पाहिल्यास, केंद्र सरकारने कोरोनाच्या उतरत्या काळात म्हणजे च डिसेंबर जानेवारी मध्ये लसीकरण करण्यावर भर दिला होता, त्याला विरोधी पक्षांच्या सरकारने नेत्यांनी धादांत खोटारडे पणा ठरवून लोकांची दिशाभूल केली व आत्ता तेच लोक लसीकरण का वाढवले नाही याचा बोभाटा करत आहेत. यांच्या उंदीर मांजरांच्या राजकारणात कित्येक लोकांचा निष्पाप बळी गेला. मध्यंतरी आॅक्सिजन ची फार तुटवडा भासू लागला यावरून सुद्धा राजकारण चालू झाले, स्वातंत्र्यानंतर कितीतरी प्रमाणात सर्वसामान्य लोकांना प्राथमिक सुविधा मिळत नाही मग अचानक एखादी गोष्ट प्रसार माध्यमांतून प्रकाशित होते नंतर बोलघेवडे नेते ती गोष्ट आम्ही जनतेला मोफत देऊ असे बोलुन जनतेतुन वाहवा मिळवतात, नक्की एखाद्या गोष्टीचा तुटवडा निर्माण होतो आणि समाजात गैरसमज पसरतात, जास्तीत जास्त लोक ती वस्तू आपल्याजवळ साठवून ठेवतात, चढ्या किंमतीने विकतात, आॅक्सिजन बाबतीत आपण पाहिलेच. एक सत्य घटना आपण पाहिली तर चार-पाच वर्षापूर्वी उत्तर प्रदेशातुन एक बातमी पसरली गेली की, देशातील मिठाचा साठा संपत असुन ते आता चारशे रूपये किलो इतके होत आहे, ही बातमी देशभर पसरली, मग काय लोकांनी मीठ खरेदीसाठी गर्दी केली. अनेकांनी शंभरीच्या घरात मीठ खरेदी केले, परंतु नंतर सरकारला सांगावे लागले, ही अफवा आहे, यावरून समाज तुटवडा असलेल्या वस्तू साठी व ती मिळवण्यासाठी किती धडपडतो हे समजते, असेच बहुधा कोरोनाच्या लसीकरण साठी होत आहे. इस्रायल सारख्या लहान परंतु बलाढ्य देशाने लसीकरण पूर्ण करून कोरोनाचे सारे निर्बंध हटवले आहेत. न्यूझीलंड, अमेरिका इतर ही काही देश यांत येतील. या देशांची लोकसंख्या कमी असल्यामुळे हे करू शकले, एक वाक्यप्रयोग आहे, लहान कुटुंब सुखी कुटुंब. भारतात लोकसंख्या वाढ हा वेगळाच मुद्दा आहे, २०२३ च्या मध्यावधीत चीन ला मागे टाकून भारत जगात सर्वाधिक लोकसंख्येचा देश होईल, असो. कोरोना मुळे लोक लवकरात लवकर लसीकरण करून घेण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत परंतु साठा कमी असल्याने दिवस लांबत आहेत, अनेकांना पहिला डोस घेऊन दुसऱ्या डोस ची वाट पाहत आहेत. सरकारी यंत्रणा पहिला आणि दुसरा डोस यामधील कालावधी वाढवत आहेत, शक्यतो लसी वाढवण्यासाठी हा प्रयत्न असावा. देशात सध्या 'सीरम संस्था ' ही कोरोनाच्या लसी उत्पादनात अग्रगण्य आहे, तिच्यावर ही प्रचंड ताण आहे, नुकतेच त्यांच्या प्रमुखांनी(Vaccine man) सांगितले की, इतक्या प्रचंड लोकसंख्येला कमी कालावधीत लस उपलब्ध करून देणे अशक्य आहे. सध्या तरी ते देशातील शक्तिशाली लोकांच्या सुचीत येतात परंतु त्यांनाही दबाव व धमक्या मिळू लागल्या, कोण असावे हे अजून गुलदस्त्यात आहे, तेही सध्या युरोपात बस्तान मांडून तिकडे व्यवसाय वृद्धी करू पाहत आहेत. देशातील लसीचे उत्पादन ही मुबलक प्रमाणात करत आहेत. सरकारी आकड्यांनुसार १८ करोड पेक्षा जास्त लोकांचे लसीकरण झाले असले तरी बरीच संख्या अजुन बाकी आहे. लसीकरण करून सुद्धा काहींना कोरोना होत आहे, परंतु धोका फार कमी आहे, त्यामुळे जेव्हा कधी लस उपलब्ध होईल तेव्हा ती नक्कीच घेतली पाहिजे. कोरोनीचे दुरगामी परिणाम समाजावर होणार आहेत, अनेकांनी नोकरी व्यवसाय गमावले आहेत, शिक्षणाचा पुरता बोजारा उडाला आहे. अनेक तरूणांना करिअर चे भवितव्य धोक्यात वाटते आहे. यांतून सावरायला हवे. कोरोना ही महामारी जरी संपूर्ण जगभर असली तरी तिला कवटाळून बसणे सोयीचे नाही, नाहीतर नैराश्याच्या गर्तेत अनेकजण जातील. जनजीवन सामान्य व्हायला नक्कीच वेळ लागणार आहे. लसीकरणावर किंवा कोरोनाच्या दुष्परिणामावर मुद्देसूद लिहायला जमायचे नाही कारण हल्ली रोज नवीनच काहीतरी पहायला वाचायला मिळतेय. आतातर अजून काही काळी बुरशी, सफेद बुरशी रोग आलेत तेही महामारी च्या रूपाने, म्हणून मग आता "वेळेलाच सर्वशक्तिमान" मानून आपण स्वतः ची व इतरांची काळजी घेतली पाहिजे. मुळ विषय, 'ती' म्हणजेच कोरोनाची लस ही लसीकरण केंद्रावरच मिळू शकेल, सरकारने धोरण ठरवले तर घरोघरी मिळू शकेल किंवा खाजगी रूग्णालयात परंतु तोपर्यंत तारतम्य बाळगत वाट पहावी लागेल.

संघर्ष

संघर्ष संघर्षाविना अशक्य स्वप्नपुर्ती, संघर्षाविना न कोणाचा उत्कर्ष संघर्षानेच चकाकते पाषाण मुर्ती संघर्षानेच पसरते दाही दिशा किर्ती अविभाज्य घटक असतो संघर्ष प्रत्येकाचा सोबती असतो संघर्ष न घडला इतिहास संघर्षाविना न सुकर होतो वर्तमान संघर्षाविना 'अविरत कर्म'ओळख संघर्षाची 'विजयाची सवय'ओळख संघर्षाची संघर्षाविना 'न' जगतो सजीव कोणताच या जगती संघर्षाविना 'न' चाखतो रसाळ फळ कोणी या जगती जन्म एक संघर्ष, जगणे एक संघर्ष मृत्युला करावा लागतो जगण्यावर विजयासाठी संघर्ष

वाली!

शुकशुकाट सगळीकडे ओसाड सारा गाव काय खरे काय खोटे उगीच मनात भीती दाटे एकलकोंडी किती रहावे मनी पसरले विषण्ण काटे नातीगोती संपतच होती कोरोना ने अजून फुटले फाटे किती एकाकी कोंडून घेऊ घर खायला उठले महामारीचा धसका कुठवर घेऊ विचारच सारे खुंटले, परिणाम याचे काय होतील पहायला राहू आपण सर्व माणुसकी जपायची निसर्ग सारा आपुला वाली त्याची 'किंमत' करायची

Self Diagnosis करू नका.

Self Diagnosis करू नका. किशोर बोराटे @ कोरोना आज सर्व जगापुढे आव्हान बनून राहिला आहे. सर्व जग भीतीच्या छायेत जगत आहे. भारतात पण या आजाराने उच्छाद मांडला आहे. अनेकांनी आपल्या कुटुंबातील सदस्य गमावले आहेत. आजही अनेक रुग्ण हॉस्पिटलमध्ये उपचार घेत आहेत, तर काही जास्त त्रास नसलेले mild आणि moderate प्रकारात मोडणारे अनेक रुग्ण घरच्या घरी स्वतःला Home Isolate करून घेताहेत. वाढत्या रुग्ण संख्येच्या पार्श्वभूमीवर सरकारने संपूर्ण राज्यात लॉकडाऊन जाहीर केला. त्यानंतर साधारण १०- १५ दिवसांत परिस्थिती सुधारेल असे वाटले होते, परंतु असे काही होताना दिसत नाही. या दुसऱ्या लाटेचा तडाखा एवढा भयंकर आहे की एकेका गावात १००-१५० रुग्ण सापडत आहेत. कितीही आरोग्य सुविधा निर्माण केल्या तरी त्या कमीच पडत आहेत. या लाटेचा तरुण पिढीला खूपच मोठा फटका बसला आहे. अनेक गावांनी स्वतःहून गावबंदी, संचारबंदी केली आहे. गावं ओस पडली आहेत. रस्ते ओस पडले आहेत. गावातून फिरताना इतकी भयाण शांतता यापूर्वी कधीही अनुभवली नव्हती. शोले चित्रपटात डाकू गब्बरसिंगच्या भीतीने गाववाले दारं बंद करून घरात बसल्यानंतर गावात जी स्मशान शांतता पसरते, तशी भीतीदायक शांतता आज अनुभवयास मिळत आहे. एवढ्या उपाययोजना करूनही नव्याने बाधित होणाऱ्या रुग्णांचा वेग काळजीत टाकणारा आहे. गेल्यावर्षापासून आपण कोरोनाशी संघर्ष करतोय. कोरोनाबाबत जनजागृती सुद्धा चांगली झाली आहे. शक्यतो लोकं घराबाहेर पडत नाहीत. पण तरीही रुग्ण संख्या का वाढते याचा शोध घ्यावा लागेल. या सर्व पार्श्वभूमीवर काही डॉक्टरांशी चर्चा केली असता त्यांनी सांगितले की अनेक नागरिक आजारी असूनही भीतीपोटी टेस्ट करून घेत नाहीत. औषधोपचार करत नाहीत. दुखणे अंगावर काढतात. एकतर उपचारासाठी लगेच येत नाहीत आणि आले तर होणाऱ्या त्रासाबाबत नीट माहिती देत नाहीत. Self Diagnosis करत बसतात. मी थंड पाणी पिले म्हणून मला सर्दी झाली. रानात खूप काम पडले, त्यामुळे कणकणी आलीय. तेलकट खाल्ले, त्यामुळे घसा दुखतोय. या दिवसांत मला नेहमी त्रास होतोच. प्रकारची काहीही कारणे देऊन भीतीपोटी वेळ मारून न्यायला बघतात. त्यांना समजत नाही की आत्ताची वेळ ही ते समजतात तशी नाही. अगोदर घरगुती उपचार करत बसतात. त्यात ३-४ दिवस जातात. कोरोनाच्या रुग्णाला सहावा दिवस खूप घातक असतो. त्रास सुरू झाल्यानंतर त्वरित उपचार घेतले नाहीत आणि तो कोरोना बाधित असेल, तर सहाव्या दिवसांपासून त्याचा आजार गंभीर स्वरूप धारण करतो. त्यामध्ये मग ऑक्सिजनची पातळी खालावणे, खोकला वाढणे, धाप लागणे, अंग दुखणे असे अनेक त्रास सुरू होतात. Moderate च्या दुसऱ्या टप्प्यात किंवा कोरोनाची तिसरी स्टेज serious या अवस्थेत तो गेला तर त्याला एडमिट करण्याशिवाय पर्याय राहत नाही. ऑक्सिजनची कमतरता, रेमडिसिव्हीयरची कमतरता या पार्श्वभूमीवर मग या प्रकारातील रुग्णांना recover करणे खूप अवघड होते. कधी कधी हे सगळं मिळूनही उपयोग होत नाही. अगोदर ३-४ दिवस घरी काढल्यामुळे घरातील इतर लोकं आणि त्यांच्या संपर्कात आलेली बाकीची लोकंही बाधित होतात. वेगाने रुग्ण संख्या वाढण्याचे हे एक प्रमुख कारण आहे. त्यामुळे आम्ही सत्य सह्याद्रीच्या टीमच्या वतीने सर्वांना विनंती करतो की कृपा करून कोणतेही दुखणे अंगावर काढू नका. तुम्ही स्वतः निदान करू नका. तुम्हाला थोडा जरी त्रास सुरू झाला, तर सर्वप्रथम स्वतःला कुटुंबापासून अलग करा. आपल्या डॉक्टरांच्याकडून तपासणी करून घ्या. त्यांनी सांगितलेल्या सूचनांचे पालन करा. कोरोना प्राथमिक अवस्थेत असेल तर तुम्हाला एडमिट होण्याची आवश्यकता भासत नाही. तुम्ही औषधे घेऊन स्वतःला Home Isolate करून १४ दिवसांत पूर्णपणे बरे होऊ शकता. ही अत्यंत महत्त्वाची बाब जर आपण लक्षात घेतली, तर वाढत्या रुग्ण संख्येला आपण निश्चितच आळा घालू शकतो. धन्यवाद -किशोर बोराटे

तिसरी लाट रोखायची असेल तर……

तिसरी लाट रोखायची असेल तर....... किशोर बोराटे@ कोरोनाची पहिली लाट चालू असतानाच मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी दुसऱ्या लाटेची शक्यता वर्तवली होती. आता दुसरी महाभयंकर लाट अजून संपली नाही, तोपर्यंतच आरोग्यमंत्री राजेश टोपे यांनी साधारण सप्टेंबर-ऑक्टोंबर दरम्यान तिसरी लाट येण्याची शक्यता वर्तवली आहे. दुसऱ्या आणि तिसऱ्या लाटेबाबत अनेक जागतिक तज्ञांनी सुद्धा अंदाज वर्तवले आहेत. पहिल्या आणि त्यापेक्षाही दुसऱ्या लाटेत आपल्याला अपरिमित नुकसान सोसावे लागले आहे. दुसऱ्या लाटेची झळ देशातील तरुण वर्गालाही बसली. अनेकांनी आपल्या आप्तेष्टांना गमावले. कुणी आई-वडील, कुणी नवरा, कुणी बायको, कुणी बहीण, कुणी भाऊ, कुणी मुलगा, मुलगी हे खूप विदारक चित्र आहे. लिहायला पण नको वाटते, तरी काही गोष्टी टाळल्या जाऊ शकत नाहीत. ही कधीही न भरून येणारी हानी आहे. डोळ्यादेखत माणसं तडफडून मरताहेत आणि आपण बघत बसण्याशिवाय काही करू शकत नाही. ही एवढी हतबलता आमच्या दोन-तीन पिढ्यांनी पाहिली नाही. असो, जे व्हायचे ते होऊन गेले. काळजी घेतली, तर काळजी करावी लागणार नाही या आजाराचे हेच महत्त्वाचे सूत्र आहे. अचानक भूकंप व्हावा, पाऊस येऊन पूर यावा किंवा शत्रू राष्ट्राने अचानक हल्ला चढवावा आणि आपल्याला सावरायलाही वेळ मिळू नये. पहिल्या लाटेने आपली अशी अवस्था केली होती. पण सुरुवातीच्या पडझडीनंतर हा देश सावरला. कोरोनाच्या पहिल्या टप्प्यात आपल्या देशातील डॉक्टरांनाही नक्की या आजारावर काय उपचार करावे हे समजत नव्हते. लक्षणे तर सगळी व्हायरल इन्फेक्शन सारखी होती. पण रुग्ण, ऑक्सिजन पातळी खालावून चार-पाच दिवसांत सिरीयस होत होता. Anti-biotics Anti-cold medicines देऊनही काही परिणाम होत नव्हता. वेगवेगळी औषधे डॉक्टरांनी वापरायला सुरुवात केली आणि मग साधारण सहा महिन्यांनी ते योग्य निष्कर्षापर्यंत आले. आपल्याकडे काही नव्हते. ना मास्क, ना सॅनिटायझर, ना औषधे, ना लस. कोरोना-२ ला सामोरे जाताना बऱ्यापैकी कोरोना विरोधात लढण्यासाठी शस्त्रसामग्री आपण जमवली. पण ही दुसरी लाटच एवढी भयंकर होती की तिनेही खूप नुकसान केले. आता अजून दुसरी संपली नाही, तोपर्यंत तिसऱ्या लाटेची भीती व्यक्त होत आहे. पण तिसऱ्या लाटेची एवढी भीती बाळगण्याचे काही कारण नाही. कारण तिसऱ्या लाटेला सामोरे जाताना आपल्या हातात महत्त्वाचे हत्यार आले आहे, ते म्हणजे लस. देशात मोठ्या प्रमाणात लसीकरण चालू आहे. १४० कोटींचा देश आहे. लसींचे दोन डोस आहेत म्हणजे आपल्याला किमान २८० कोटी पेक्षा जास्त लसी लागणार आहेत. निश्चितपणे हा आकडा मोठा आहे. त्यामुळे यात काही काळ जाईल. ४५ वयाच्या पुढील नागरिकांचे बऱ्यापैकी दोन डोस झाले आहेत. आता तिसऱ्या लाटेच्या पार्श्वभूमीवर १८ ते ४५ पर्यंतच्या नागरिकांना लस द्यायला सुरुवात होते आहे. मध्यंतरीच्या काळात अमेरिकेने कच्चा माल द्यायला आढेवेढे घेतल्याने लस तयार करण्याचा वेग मंदावला, त्याचा परिणाम लसीकरण मोहिमेवर झाला. पण केंद्र सरकारने अमेरिकेशी बोलून तो प्रश्न सोडवला. आता मोठ्या प्रमाणावर लस निर्मिती होते आहे. पण देशाची एकूण लोकसंख्या पाहता लसीकरण मोहिमेच्या निर्णायक टप्प्यावर यायला आपल्याला साधारण एक वर्ष जाईल. तोपर्यंत आपल्याला फार काळजीपूर्वक राहावे लागेल. वय वर्षे ४५ ते ६०+ या वयोगटातील नागरिकांचे लसीकरण बऱ्यापैकी उरकले आहे. आता १८ ते ४५ आणि उर्वरित सर्व वयोगट यांचे लसीकरण उरकायला साधारण १ ते दीड वर्षे लागेल. त्याचबरोबर ज्यांनी लस घेतली आहे व जे घेणार आहेत, त्यांनी सुद्धा विनाकारण बाहेर फिरणे, गर्दीत जाणे टाळायला हवे. मास्क वापरायलाच हवा. आपली स्वच्छता ठेवायला हवी. त्याचबरोबर सरकारने टेस्ट आणि लसीकरण मोहीम शक्य तितक्या वेगाने राबवायला हवी. टेस्ट आणि लसीकरण मोहीम ही कोरोना विरुद्धच्या लढाईतील खूप महत्त्वाची बाब आहे. सरकारने रुग्ण कमी दाखवण्यासाठी म्हणून जर टेस्टिंग करणे थांबवले तर तिसरी, चौथी, पाचवी अशा लाटा येतच राहणार आणि मनुष्यहानी होतच राहणार हे लक्षात घेऊन टेस्टिंग आणि लसीकरण मोहिमेबाबत विरोधी पक्षांचा आणि जनतेचा सरकारवर दबाव हवा. जनतेने पण सरकार जे नियम बनवेल, ते पाळायला हवेत. कारण ते आपल्या हिताचे आहेत. अनेक पातळीवर आपण आघाडी घेतली असल्याने तिसऱ्या लाटेची शक्यता वर्तवण्यात येत असली, तरी ती फार गंभीर नुकसान करणारी नसेल अशी आशा करू या. धन्यवाद -किशोर बोराटे

अस्मिता नव्हे, ममतांचे राजकारण

अस्मिता नव्हे, ममतांचे राजकारण @ किशोर बोराटे बंगालमध्ये ममतांनी सत्ता राखल्यानंतर अनेकांनी पोस्ट केल्या की तिकडे प्रादेशिक अस्मिता जागृत झाली. आता महाराष्ट्रात कधी होणार? तर अशा पोस्ट करणारांनी थोडे मागे जाऊन बंगालचा राजकीय इतिहास पाहावा. स्वातंत्र्यानंतर तिथे सर्वाधिक काळ डावी आघाडी सत्तेत राहिली आहे. ज्योती बसू किती वर्षे मुख्यमंत्री होते याची माहिती घ्या. डाव्या आघाडीचा पराभव करून ममतांनी बंगाल काबीज केले. त्यामुळे बंगालची अस्मिता आत्ताच जागृत झाली वगैरे असे काही नाही. अगोदरही तिथे ममताच सत्तेत होत्या. त्यांनी सत्ता राखली आहे. पहिल्यापासूनच बंगालमध्ये राष्ट्रीय पक्षांना स्थान नाही. गेल्या विधानसभा निवडणूकीत पण ममतांनी एकहाती बाजी मारली होती. दक्षिण भारतासह बंगालमध्ये राष्ट्रीय पक्ष असलेल्या भाजपा-काँग्रेसची ताकत नगण्यच होती. अपवाद फक्त कर्नाटकाचा आहे. बंगालचा विजय हा अस्मितेचा नव्हे, तर फक्त आणि फक्त ममतांच्या राजकारणाचा विजय आहे. आता त्यांचे राजकारण कशा पद्धतीचे आहे हे लिहायला घेतले, तर मूळ विषय बाजूला पडेल. त्यामुळे त्या खोलात जायला नको. पण बंगालात भाजपाचा पराभव झाला असे जर कुणी म्हणत असेल तर ते साफ चुकीचे आहे. ३ आमदारावरून भाजपा थेट ७०-८० च्या घरात गेली, ही बाब कधीच दुर्लक्षित करून चालणार नाही. राजसाहेब ठाकरे यांच्या प्रादेशिक अस्मितेच्या राजकारणाला ज्यांनी नेहमीच विरोध केला, त्याच लोकांना आज बंगालच्या अस्मितेचा पुळका आला आहे हे विशेष आहे. तिथे ममता जे करतेय ते योग्य, पण राज ठाकरे यांनी केले तर मात्र चुकीचे. किती वैचारिक परिपक्वता आहे पहा? आता मूळ मुद्द्यांवर येऊ, तो म्हणजे अनेकांनी पोस्ट केली की महाराष्ट्राची अस्मिता कधी जागृत होणार? महाराष्ट्रात अस्मितेचे अनेक प्रयोग झाले आहेत. पण त्यात राजकीय पक्षांना पूर्णपणे अपयश आले आहे. विशेषतः सेना, मनसे सारख्या प्रादेशिक पक्षांनी अस्मितेचे राजकारण करून सत्तेत येण्याचा प्रयत्न केला. सन्मा. बाळासाहेब ठाकरे आणि सन्मा. राजसाहेब ठाकरे यांनी कडवट मराठीचा मुद्दा घेऊन प्रखर अस्मितेला फुंकर घातली. पण त्यात त्यांना यश आले नाही. राष्ट्रवादी काँग्रेसची स्थापना झाली, तेंव्हा पहिल्या विधानसभेला सामोरे जाताना महाराष्ट्राचा मोठा नेता, जाणता राजा अशी राष्ट्रवादीच्या नेत्यांनी पवार साहेबांची इमेज तयार केली होती. महाराष्ट्रात अस्मितेच्या मुद्द्यांवर राजकारण करून यश मिळवणे अवघड आहे. त्याचे कारण म्हणजे विकासाच्या बाबतीत इतर राज्यांच्या तुलनेत महाराष्ट्र हा नेहमीच आघाडीवर राहिलेला आहे. महाराष्ट्राचा जीव मुंबईत आहे आणि मुंबई ही देशाची आर्थिक राजधानी आहे. त्यामुळे साहजिकच अप्रगत राज्यातून प्रगत महाराष्ट्रात स्थलांतरण जास्त होत आहे. देशाच्या कानाकोपऱ्यातून अनेक लोकं नोकरी, व्यवसाय आणि कामा-धंद्यासाठी स्थायिक झालेली आहेत. अन्य भाषिकांची संख्या महाराष्ट्राच्या मोठ्या शहरात प्रचंड प्रमाणात आहे. त्यामुळे त्यांची मतं येथील निवडणुकांच्यावर मोठा प्रभाव पाडतात. मुंबईचाच विचार केला, तर आजचे मुंबईचे चित्र काय आहे? मुंबई मराठी माणसांचीच असे आपण म्हणतो, मुंबई ही महाराष्ट्राचीच होती, आहे आणि राहणारच. त्यासाठी कितीही संघर्ष करावा लागला तरी करायला आपण मागे-पुढे पाहणार नाही हे ही सत्य आहे. पण आज मुंबई हे बहुभाषिक शहर झाले आहे. तिथे किती मराठी टक्का उरला आहे? प्रादेशिक अस्मिता घेऊन तुम्ही मुंबई महापालिकेची निवडणूक लढवू शकता काय? मनसेने लढवली, त्यात त्यांना किती यश मिळाले? बाहेरच्या राज्यातून येऊन स्थायिक होणारांची संख्या महाराष्ट्रात जास्त आहे. त्यांच्या मतदानाचा टक्का लक्षणीय असल्याने राजकीय पक्षांना, सरकारला सर्वसमावेशक भूमिका घ्यावी लागते आहे आणि त्यामुळेच महाराष्ट्रात प्रादेशिक अस्मिता कुचकामी ठरतेय. सन्मा. बाळासाहेबांच्या हे लक्षात आल्यानेच त्यांनी कट्टर हिंदूत्त्वाची भूमिका घेतली, त्यानंतरच ते सत्तेत आले. सुरुवातीला सॉफ्ट हिंदूत्त्वाची भूमिका घेतलेल्या राज यांनी सुद्धा नंतर कट्टर हिंदूत्त्वाची भूमिका घेत बाळासाहेबांच्याच रस्त्याने जाणे पसंत केले. प्रादेशिक अस्मिता ही माणसाच्या मनात, रक्तात असावी लागते. जी दक्षिण भारतीय जनतेच्या आहे. महाराष्ट्रातील मराठी माणूस हा सहिष्णू आहे. तो सर्वसमावेशक आहे. आपली भाषा, आपली अस्मिता तो दुसऱ्यावर लादत नाही. समोरचा हिंदी बोलणारा असेल, तर आपला माणूस स्वतःच्या भाषेत संवाद साधण्यापेक्षा समोरच्याच्या भाषेत संवाद साधतो. कोणतेही एक औषध सर्व रोगांवर चालत नाही, त्याप्रमाणेच बंगाल असेल किंवा दक्षिण भारत असेल, तिथे प्रादेशिक अस्मितेच्या मुद्द्यांवर राजकीय यश मिळाले म्हणून ते इथे मिळेल ही फक्त आणि फक्त अंधश्रद्धा आहे. महाराष्ट्रात राजकीय यश मिळवायचे असेल तर मुंबई सारख्या शहरांत हिंदूत्त्वाची भूमिका आणि ग्रामीण महाराष्ट्रात स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि सहकारी संस्था केंद्रस्थानी ठेवून राजकारण करावे लागेल. तरच राजकीय यश मिळेल आणि ते टिकेल. प्रादेशिक अस्मितेच्या मुद्द्यांवर सत्ता मिळेल ही एक अंधश्रद्धा आहे. धन्यवाद -किशोर बोराटे

ये दुनिया ये मैफिल मेरे काम की नही..

ये दुनिया ये महफिल मेरे काम की नही.. सगळं आहे पण काहीच नाही, हवा आहे पण ऑक्सीजन नाही. फुलांचं झाडांवरच निर्माल्य होत आहे. फुलांना फुलायचं असतं ते गजऱ्यात माळण्यासाठी. देवाच्या चरणी, सुगंध देण्यासाठी, सुवास येण्यासाठी. जे बगीचें आपल्यासाठी फुललेंत त्यांना पाहता येत नाही. त्यांचं सौंदर्य न्याहाळता येत नाही,तर सगळं निरर्थक वाटतं. सौंदर्याला बेदखल झालेलं आवडत नाही. सौंदर्य तरसत असतं स्तुतीला. वैभव पाहायला सुद्धा कोणीतरी लागतं. जीवनात सोहळे उत्सव, आनंद साजरा करायचा नाही तर जगायचं कशाला?हे जीवन जगता येणार नसेल, या जीवनात आपली स्वप्नं पूर्ण होणार नसतील तर काय कामाचे जीवन. 'रुला के गया सपनां मेरा' प्रमाणे स्वप्न आणि वास्तव दोन्हीही रडवत आहेत. जिथे-सागरा धरणी मिळते तिथे तुझी मी वाट पाहाते, पण सागरावर जाताच येणार नसेल तर काय कामाचें हे जीवन. आयुष्य आहे पण आनंद नाही. पिंजऱ्यातला पोपट जिवंत आहे, पण विहार करू शकत नाही, अशी अवस्था माणसाची झाली आहे. फुलपाखराचं बागडणं हेच आयुष्य असतं. प्रत्येकाचंच दार ठोठावतोय मृत्यू नको त्यांना हिरावून नेतोय मृत्यू स्वप्नातल्या कळ्यां उमलू देत नाही मृत्यू उरलीसुरली स्वप्ने पूर्ण करू देत नाही मृत्यू जीवन भरभरून जगू देत नाही मृत्यु अजून किती तरी सौंदर्य न्याहाळायचं आहे अजून जगण्यावर शतदां प्रेम करायचं आहे अजून कितीतरी संकल्प पूर्ण करायचे आहेत मृत्यू तू यें पण आमच्यासाठी विकल्प म्हणून यें आम्ही ठरवू तेव्हांच ये. जीवन खूप सुंदर आहे पण त्याचा आस्वादच मी घेउ शकणार नसेल तर सगळं व्यर्थ आहे. सूर्योदय, सूर्यास्त या पाहायच्यां अनुभवावयच्या गोष्टी आहेत. आयुष्याच ही असंच आहे, आयुष्य नुसतं पहायचं नसतं अनुभवायचंही असतं. शरीराला बंदिस्त करता येतं मनाला नाही. मन पाखरासारखं विहार करून येतं. शरीर दुःखा ने विव्हळत असलं तरीही, मन आशेची भरारी घेत असतं, अखेरच्या श्वासापर्यंत. वैभव असून मैफल रंगणार नसेल तर सगळंच व्यर्थ वाटायला लागतं. गोष्टी आवाक्याबाहेरचे असल्या तरीही त्यांच्याशी नातं जोडतायायलाहवं,सकारात्मकतेचं. चंद्र प्रत्येकाच्या आवाक्यात नसला तरीही त्याच्या साक्षीनेच अनेकांचं प्रेम फुललं आहे. तंत्रज्ञानाने करलों आसमान मुठ्ठी में शक्य झालं आहे. पण माणसाला जवळीक तेची, स्पर्शाची अनुभुती हवी असतें. ऑनलाइन व्हर्च्युअल जगात माणसें रमत नाहीत. प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या अवतीभवती आपल्या गोष्टी, आपलीच माणसं असावी वाटंत पण नको त्या माणसा बरोबर रहावं लागतंय म्हणून त्याला हे विश्व कामाचं नाही असं वाटतंच. माणसे आपल्या विचारातच, आपल्या माणसातच रमतात. नाहीतर त्यांना अर्थशून्य भासे मज हा कलह जीवनाचा असेच वाटतं. वैभव येतं तेव्हा ते भोगतां न येणं याच्यासारखं दुर्दैवी काहीच नाही. आयुष्याच्या उत्तरार्धात संध्याछायेला वैभव हात जोडून उभा असतं पण मधुघट रिकामां झालेला असतो.एक अज्ञात शक्ती जर मला हतबल करत असेल, आयुष्य जगण्यापासून परावृत्त करत असेल तर अशा जीवनाला काही अर्थ आहेका?असह्य होतं तेव्हा माणसंलक्ष्मणरेषाओलांडतात. या देशात कोट्यावधींची मंदिरेआहेत,मंदिरातकोट्यवधीरुपये पडूनआहेत, या देशातल्या लोकांनासाधा श्वासही घेतायेतनसेलतरकायकामाचा.व्यवस्था जेव्हा कामाला येत नाही तेव्ह माणसाची अवस्था बिकट होते सगळं आहे पण काहीच नाही हे फार वाईट असतं. पाखरासारखी खिलाडी वृत्ती आहे, फुलपाखरासारखं उडायचं आहे, स्वच्छंद, पण उडायचं नसेल तर काय कामाचं? हे जरी खरे असले तरी दुःखाला, वेदनेला जास्त वेळ कवटाळून बसू नये, ती एक मनाची अवस्था असते, त्यातून बाहेर येणे फार आवश्यक असतं. काही गाण्यातून जीवनाचं तत्वज्ञान पाझरतं. "Our sweetest songs are those that tells us the saddest thoughts " नैराश्येच्या राखेतून फिनिक्स पक्षाप्रमाणे आपण उभरलं पाहिजे. पूर्वजांच्या संचिता वर आपण आज जगतोय.आयुष्याच्या संध्याकाळीही त्यांनी झाडे लावली म्हणून त्याची फळे आपण आज चाखतोय. त्यांनी असा विचार केला नाही की आता हेआपल्याला काहीच कामाचं नाही, पण त्यांनी पुढच्या पिढीचा दूरदृष्टीने विचार केला त्यामुळेच आपल्याला आज आनंद दिसतोय. मग आपण आनंदाची पेरणी पुढच्या पिढीसाठी का करू नये. नैराश्येचे आणि दुःखाचे ढग एका ठिकाणी थांबत नाहीत. मन स्वच्छ निरभ्र असेल तर आनंदाचा 🌈 इंद्रधनुष्य नक्कीच दिसणार. गाणी विरंगुळा देतात म्हणून त्यांना कवटाळून नाही बसायचं. चाफ्या सारखा न बोलता काम करायचं आणि प्राजक्ता सारख आनंदाचा सडा दुसऱ्याच्या अंगणात सांडायचा. रातराणी सारखं दरवळायच, एवढं तर आपण करूच शकतो, जीवनात ही घडी अशीच राहू दे साठी. व्यवस्था बदलता आली नाही तरीही आपली अवस्था आपण निश्चित बदलू शकतो. मैफलीत आपण नसलो तरीही आपली मैफल नक्षत्रांचे देणे म्हणून आठवणीत राहिली पाहिजे. अशा मैफिलीच जीवनाला उभारी देतात. डॉ.अनिल कुलकर्णी.

प्रेम

दिल बेचारा

दिल बेचारा.. तुम ना किसी के हुए तो क्या. मै तुम्हारा मैं तुम्हारा वो चंदा .. दिल बेचारातलं हे अप्रतिम गाणं. जीवनाचे सत्य अधोरेखित करणारे. वेदनेचा अविष्कार सुंदर जगुन आनंदात परावर्तित करायचा असतो. काही गोष्टी आपल्या होऊ शकत नाही पण आपण तर त्यांचे होऊ शकतो ना. आवाक्या बाहेरच्या गोष्टीवर प्रेम बसतं तेव्हा आपल्याला प्रेम करायला कुणी रोखू शकत नाही. सौंदर्य हे प्रेमासाठी असतं, आस्वादासाठी असतं. सौंदर्याचे हजारो उपासक असतात. देवाचेही हजारो उपासक असतात. देवाने आपल्या कडे लक्ष नाही दिलं, देव मंदिरातून अदृश्य झाला, देऊळे बंद झाली तरी आपलं देवाविषयी प्रेम असतंच आणि त्याला कोणी रोखू शकत नाही. प्रेम करणारा माणूस मिळाले की आयुष्याला कलाटणी मिळते, जगावसं वाटू लागतं. आपण प्रत्येक जण रियालिटी शोच्या ऑडिशनसाठी आलेले असतो. कधी एलिमिनेशन होईल सांगता येत नाही पण वाइल्ड कार्ड ने पुन्हा एन्ट्री कधी कधी मिळते, तसच आयुष्यात काही माणसे भेटल्यानंतर पुन्हा काही काळ आपण आपल्याला सिद्ध करू शकतो, ही उमेद जगण्याला कारणीभूत ठरते.जन्म आणि मृत्यू आपल्या हातात नसतो पण कसं जगायचं हे आपल्या हातात असतं असं म्हणणारा नायकच जेव्हा जगाला रामराम करतो तेव्हा त्याचं ते म्हणणं अभिनय होता का? तो अभिनय जगत होता का जिवन जगत होता हा प्रश्न पडतो.. खोटे आणि छोटे-छोटे अभिनय करतच माणसे जगतात. माणसे दिसतात तशी नसतात. तत्त्वज्ञान सांगण वेगळं आणि जगणं वेगळं. माणसे केवळ औषधावर जगत नाहीत. प्रेमावर व प्रेरणेवर जगतअसतात. नायक नाईका दोघांनाही कॅन्सर असतो. मृत्यू पर्यंत दोघेही एकमेकाला फुलवतात आनंद देतात. प्रत्येकालाच मृत्यूच्या भोज्ज्याला शिवूून येता येतं नाही. वेदना जगलेला माणूस मृत्यू जगलेलाच असतो.प्रत्येक वेदनेतून फिनिक्स पक्षी उभारी घेत नाही. मृत्यू अटळ आहे हे समजल्यावर राहिलेला संकल्प पूर्ण करणे, आनंद जगुन घेणे एवढेच आपल्या हातात असतं. आपली शेवटची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी अर्धवट गाण्याच्या पुढच्या ओळी काय असतील हे जाणून घेण्यासाठी नायिकेच्या इच्छेनुसार नायक नायिकेला घेऊन पॅरिसला, ज्या कवी ने हे गाणं लिहिले आहे त्याच्याकडे जातो. प्रत्येकाची आशा वेगळी. निराशा वेगळी. छोट्या छोट्या गोष्टीत आनंद मानणारे त्यावेळी त्या क्षणापुरते सुखीच असतात.दुःखाला आनंदात बुचकळायला हवं. काही माणसें असली काय आणि नसली काय त्यांच जाणं आणि अभिनय चटकाच लावतं.वेदना जेव्हा प्रेमाला हात घालते तेव्हा ती सुगंधी जखम करून जाते. अभिनयात सुशांत व संजना उणीव शब्दाची आठवण करून देत नाहीत. आपणही आपल्या आयुष्याच्या पुढचं काय वाढून ठेवलंय हे पाहण्यासाठी कळत नकळत प्रस्थानच करतो. डॉ.अनिल कुलकर्णी. 

लम्हे

लम्हे.. हमारा दिल धुंडता रहा फुरसत के वो लम्हें तुम्हारी बीती हुई लम्होंने तो आज तक जिंदा रखा है जहां रहो वहां खुश रहो कबर तक राह देखेंगे तुम्हारी खबर की तुम नही तो क्यां लम्हों ने कहां छोडा है.

मोहब्बत..डॉ. अनिल कुलकर्णी

अगर मोहब्बत ना होती तो इश्क ना होता इश्क के अफसाने न होते जीने के कुछ मायने ना होते जीवन मे बहारे नही होती जहा प्यार वहा मोहब्बत गर न होती मोहब्बत पत्थर के सनम जगह जगह होतें. डॉ. अनिल कुलकर्णी

लपंडाव

लपंडाव त्या रवी मेघाचा। हा खेळ अनोखा सृष्टीचा । कधी किरणांचा कधी मेघांचा। सुखद आनंद दृष्टीचा । भेदू आपण मेघांना, अट्टाहास त्या किरणांचा । थोपवून त्या रवी किरणांना, विश्वास वाफेच्या मेघांचा । बघणाऱ्या त्या डोळ्यांना, स्पर्श थंड वाऱ्याचा। खेळ नसतो हा पराभवाचा किंवा जिंकण्याचा । खेळ आहे हा रवी मेघाच्या प्रेमाचा। या प्रेम-मिलन खेळातून जन्म होतो पावसाचा। धडा घ्यावा आपण या सृष्टीकडून, फक्त आणि फक्त प्रेमाचा। कवी- क.दि.रेगे नाशिक..

ज्ञानसूर्य

ज्ञानसूर्य तू .. ज्ञानाच्या अथांग आकाशातला ज्ञानसूर्य तू। ज्ञानाच्या आकाशगंगेत मुक्त विहार करणारा रवी तू। जनसामान्याच्या आयुष्यातला अविरत ज्ञानप्रकाश वाटणारा भास्कर तू। स्वतः तळपून मायेची ऊब वाटणारा दलितांचा आदित्य तू। ज्ञानमहासागरासही तापवणारा तेजस्वी असा मित्र तू। भारतमातेच्या पारतंत्र्याच्या बेड्या वितळवणारा खग तू। कठीण परिस्थितीवर मात करून दिन-दलितांना वाट दाखवणारा मरीच तू। शिक्षणाचा अधिकार मिळवून दिले हे हिरण्यगर्भ तू। संविधान या भारताचे लिहिणारा हे भानवा तू। मातेचा या भूमीचा महामानवा सवित्र तू। महान भारतीय संस्कृतीत रोवला गेलेला अर्काय तू। एकच परी तू भारतरत्न वंदन तुला करतो हर एक मानव असा पूष्णेः तू। ही बारा नावे सूर्याची शोभतील तुलाच.. ...... असा तू ज्ञानसूर्य .....असा तू ज्ञानसूर्य कवी - कपिल रेगे . नाशिक

तुम न जाने किस जहाँ में खो गये…

तुम न जाने किस जहाँ में खों गये हम अकेले तन्हा रहे गयें... समोर असणारी माणसें हरवतात, काही तात्पुरती काही कायमचं जातात का? जें जायला पाहिजे ते जात नाहीत. छळणारेंच छळतअसतात. तेच छळंतच राहतात. सगळ्यांच्या जाण्याने पोकळी निर्माण होत नाही. माणसे जातात म्हणजे आपल्याला आत्मनिर्भर करून जातात. अस्तित्वासाठी कात टाकल्या प्रमाणे माणसांना सोडावं लागतं. तेरा जना दिल कें अर्मानोंका लुट जानांच अस्तं. थांब माझ्या लेकराला न्हाऊं घालू दें म्हणंत अनेकांनी आपलं पोषण केलेलं असतं. माणसें ठसा उमटवून जातात माणसे वसा देऊन जातात. माणसें पाऊल वाट निर्माण करतात. माणसें प्रेम करतात, माणसें द्वेष करतात. माणसे जाळतात, माणसे जळतांत. माणसे अनंत असतात, अनंत स्वभावाची असतात, शेवटी अनंतातच विलीन होतात. एखाद्याचं काही जणांच्या असण्यानें जीवन समृद्ध होतं. भरलेलं वाटतं.त्यांच जाणं सहनंच होत नाही. मिनाकुमारी गेलीं की दर्द भरी दास्तां आठवतें. विजय तेंडुलकर गेले की जीवनातलं नाट्य आठवतं. दिवाकर गेले की नाट्यछटा आठवतात. पुलं की विनोद आठवतो. वपू गेले की वपुर्झा आठवतो. दुर्बोध कविता हल्ली दुर्मिळ झाली. त्यामुळे कवितेतच ग्रेस राहिला नाही. प्रत्येकाच्या एक पाऊस असतो, त्यांनी आपल्याला कधी ना कधी भिजवलेलं असतं. ज्या आठवणीत आपण भिजतों त्याच लक्षात राहतात. आठवणीच आपल्या लाला अंकुरित करतात, स्वतःतून उमलाला भाग पाडतात. माणसांचे फुलासारखं आहे़. उमललीं नाही की कोमेजून जातात. ऊमलण्याचे प्रसंग असतील तरच फुलें कोमेजत नाहीत. माणसांचेही असंच आहे. अनेकांच्या आठवणीनेच माणसें उमलतात,बहरतात. बाबा सारखा कल्पवृक्ष अनेकांनी आपल्या अंगणात लावलेला असतों. एखाद्याच्या जाण्याने जीवनातलं नाट्य संपतं, जीवनातलं संगीत सपतं, जीवनातला संवाद सपतो. ति येते आणिक जातें याच्यातच जीवनाचा सर्व आवाका असतो का? समोर असणारी माणसें सापडत नाहीत.ओळखू येत नाहीत. ओळख दाखवत नाहीत. कुठे गेलीं लताची दर्द भरी गाणीं. तलत,के.एल सैगल दुःख देऊन हस्ते जखम देऊन गेले. जमा ईलाही हे सुगंधी जखमा देऊन गेले. सुरेश भटांनी जगण्यातलं छळणंअधोरेखित केलं. सरणावर सुटका होते हे जाणवून दिलं. कळतं सगळं पण वळण्यासाठी कुणीतरी हवं असतं. सगळेच हरवलें, हरवत चाललेत. त्यांच्या पावलावर पाऊल टाकायचे आहे. पावलावर पाऊल टाकले की रस्ता सुकर होतो. जाणाऱ्याने पाऊलवाट निर्माण करायची असतें. सामान्यांनी पाऊलवाटेवरून चालायच असतं. म्हणजे रस्ता चुकत नाही. गालीबचं दालन अजून आम्ही पूर्ण कुठें उघडलं आहे? आपल्याकडे समृद्ध वारसा आहे याचा एक अभिमान असतो,तोच जगण्यासाठी पुरेसा असतो. कुणी न कुणी कोणासाठी तरी निमित्त असतं, जगण्यासाठी. माणसे गेली तरीही घडवून जातात. आत्मनिर्भर करून जातात. काही पुस्तके नुस्तीच वाचायची काही नुसतिच करमणुकीसाठी, काही विरंगुळ्यासाठी काही, अभ्यासासाठी, काही निष्कर्षा साठी, काही चिंतन, मनन करण्यासाठी, काही पारायण करण्यासाठी. पुस्तकांची आणि माणसांची उपयुक्तता कधीच संपत नाही. पुस्तकें आणि माणसें सारखी सारखी वाचलीं पाहिजेत, नव्या संदर्भात. वाचाल तरंच घडांल एकलव्य व्हायची तयारी असली की द्रोणाचार्य भेटतांतच. अनुकरणानेच माणसें शिकतात. आपण निसर्गाचे अनुकरण करतों पैसे कुठे द्यावे लागतात? दुसऱ्यांच्या विचारावर आचारांवर आपले पालनपोषण होते, पैसे कुठे द्यावे लागतात. मुळांसारखं गाभ्या पर्यंत जाता यायला हवं. खूप लोक गेलें. कुणी नक्षत्राचे चांदणं देऊन गेले, कुणी शरदाचे चांदणे देऊन गेले. प्रत्येकाचं देणंआपलं संचित असतं. वारसां नावाचा आरसांच आपल्याला जिवंत ठेवतो. आपला स्वयंमूल्यमापन करतो, आपल्याला प्रेरणा देतो. तुम्ही गेल्यावरच कळालें, आम्ही कुणाकडून शिकलो? कसे शिकलो? कोणी आम्हाला वाढविलें, आमचे अस्तित्व दखलपात्र तुम्हीच केलें, तुम्हीच आम्हालाओळख दिली. तुम्ही आणि तुमच्यासारखें दृष्य,अदृष्य ज्यांनी आम्हाला घडविलें. तुम्ही आज नसलां तरीही, सोहळा वैभव आहे, ते तुमचंच आहे. रक्तातून तर फार प्रचंड वाहतंच. अनुवंशिकतेचे झरे कधीच आटत नाहीत. त्यांना जिवंत ठेवणं आपलं काम आहे. निरीक्षणातूनही फार प्रचंड आपल्याला मिळतं. पूर्वजांचे हावभाव, हेवेदावें हातवारे, वागण्याची पद्धत, आवाज, विचार हे सगळं आपल्याला वारसा म्हणून मिळालेला असतं. वारसा समृद्ध असला तरीही आरसा प्रमाण मानायचा.सोडून गेलेल्यांच्या भांडवलावरंच आपण जगतों. अनेकांचा ठेवां आम्हाला अजून माहीतच नाही. समृद्ध संस्कृतीची अजून आमची ओळख तरी कुठें झाली आहे? म्हणून तर miles to go before I sleep प्रत्येकाचं स्वप्न असतं. आपली ही मूर्ती कोणाच्या तरी मन मंदिरात वास्तव्यं करावी अशी आपलीही इच्छा असते. हे सगळें ऋणानुबंधच तन्हां पासून आपल्या ला वाचतात.मग काळजी कशाला करायची? डॉ.अनिल कुलकर्णी ंंंंंंंंं ंंंंंंंंं

या मनांवर शतदा प्रेम करावे:डॉ. अनिल कुलकर्णी

या मनांवर शतदा प्रेम करावे... डॉ.अनिल कुलकर्णी. मनाचा खेळ कधी कुणाला समजलेंत. स्वतःच्या मनाचे खेळ सुद्धा स्वतःला समजत नाहीत. आत्महत्या करणाऱ्या च्या हातातच असतो मनाचे खेळ थांबवण्याचा लगाम. कधी कधी परिस्थिती प्रवृत्त करते, कधी कधी मनंच मनांला प्रवृत्त करतं. कॅनव्हास वर मनसोक्त रंगाची उधळण करत सुंदर चित्र काढता येतं. सुंदर क्षणांची उधळण करुन वेगळे वेगळे क्षण सभोवताली गोळा करता येतात. क्षणांची रांगोळी काढून, मनासारखे रंग भरता यायला हवेंत. चित्र पुसता येतें, रांगोळी ही पुसता येतें. क्षणांना पुसलं कीआयुष्य संपतं. सुखाचा इंद्रधनू पाहायचा असतो, अनुभवायचा असतो, बघायचा असतो, तो ओरबडायचां नसतो. सुख ही अनेकरंगी असतं. प्रत्येक रंग माणसाला ओरबाडून हवां आहे. सत्ता, कीर्ती, पैसा वासना, प्रेम,समाधान, यश हे सगळं यशाच्या इंद्रधनूंत असतं. एका वेळेस एकच मिळेल व ते भोगावं. आत्महत्या करणारे कोणत्या ना कोणत्या क्षेत्रात यशस्वी असतांतच. यशानंतर दोन रस्ते असतात,समाधान व नैराश्य. नैराश्याच्या रस्त्यावर आत्महत्या भेटतें. यशोशिखरावर असणारे जेव्हा आत्महत्या करतात तेव्हा खरंच समाजामध्ये संभ्रमावस्था निर्माण होते. मन ही आवाक्यात न राहाणारी गोष्ट आहे. माणसे उन्मत्त होई पर्यंत मनाचं ऐकत राहतात. मनाच्या खेळावर ज्याचं नियंत्रण आहे, तोच उत्तम आणि यशस्वी जीवन जगू शकतो. मन आवाक्यात नसलें की मनात अनेक समस्या घर करतात. मनाला कळणं आणि वळणं याचा सुवर्णमध्य साधता आला पाहिजे. कुणाचं मन कुणावर जडेल याचे काही ठोकताळे नाहीत.प्रत्येक क्षण विविध रंगात न्हाऊन निघालेला असतों आणि तोच मनाचं अस्तित्व टिकवून ठेवतो. 'दुखी मन मेरे जहा नही चैना वहा नही रहेना' असं म्हणलंच आहे. क्षणांना जिंकलं की आयुष्य आपलंच असतं.क्षणांना जिंकता यायला हवं. तुमचा अखेरचा श्वास ठरवतो क्षणंच. मनातल्या तरंगावर आपलं नियंत्रण नसतं. तरंग आपले नसले तरीही अंतरंग आपलंच असतं.आपल्या अंतरंगात आपण कधी डोकावतंच नाही, आपण नेहमी दुसऱ्याच्या अंतरंगात डोकावून तुलना करत बसतो. तुलना तुमच्या मनाला जाळतें तुमच्या मनाची राख करतें. सारखंआरशात पाहून चित्र बदलत नाही. वारसा आणि कर्तुत्व हातात हात घालून आले तर तरच आरसा दखल घेतो.मनाचा थांगपत्ता लागू न देण्यात माणसा सारखा माणसाचा हात कोणीच धरू शकत नाही.चेहरे व मुखवट यांचे नियोजन कधीच एकमेकांना पूरक नसतं. मुखवट्याची ब्लु प्रिंट चेहरा कधीही बदलू शकतो. चेहऱ्याचा नियोजन मुखवट्या शिवाय अंमलात येऊच शकत नाही. खरा चेहरा उघडकीला येऊ नये म्हणून मुखवटे तारे वरची कसरत करतात. माणसं सगळं उघड़ करतील, पण मन उघड करण्याची लक्ष्मण रेषा कधीच ओलांडत नाहीत. मृत्यूनंतरही माणसाच्या मनातलं कळत नाही. शरीराने जवळ येणारे मनाने रत होतांतच असं नाही. मन खुंटीला टांगलं की माणसं मनां सारखं वागायला लागतात. मनाला विसावण्यासाठी आश्वासक खांद्याची गरज असतें. पाय धरणारे व्यक्तिमत्व व विश्वासाने विसावणारे खांदे आज दुर्मिळ झाले आहेत. मानवी संबंधाचा सगळा इतिहास मनातलं ओठावर न आल्यामुळे झाला आहे. मनानें ठरवलं तर काही होऊ शकतं.आपल्याच मनाचं विश्लेषण आपल्याला करता येत नाही. आपण दुसऱ्याच्या मनातलें विश्लेष,ण करू शकतों कां?माणसे स्वतःच्या मनावर प्रेम करतच नाहीत, स्वतःच्या मनाला गोंजारततच नाहीत. स्वतःच्या मनाला वेळ देत नाहीत नेहमी उपेक्षेने, तिरस्काराने मनाचे खच्चिकरण झाल्यावर नैराश्य येणार नाही तर काय? मनाला वेळ देण्यासाठी स्वतःला वेळ काढला पाहिजे. सगळ्यांना जगाची चिंता, मालिकेतल्या पात्रांची चिंता पण घरातल्यांची व स्वतःच्या मनाची चिंता नाही.आई कुठे काय करते ऐवजी स्वतः आपण काय करतो, स्वतःसाठी, मित्रांसाठी हे मनात डोकावून पाहणे गरजेचे आहे. जगायला माणसांना वेळ नाहीच. कुटुंबासाठी ते नाही नाही ते करतील, नको नको त्या गोष्टी घरात आणून ठेवतील. भौतिक समृद्धता आणण्यासाठी स्वतःच्या मनाचा कोंडमारा करतील.घरच्या माणसांना वेळ हवा, संवाद हवा आणि तेच नेमकं चुकतय. मुलांना खेळणी घेऊन देणारें पालक मुलांच्या मनाशी व मुलांशी किती खेळतात? बायकोला फ्लॅट घेण्याच्या नादात स्वतः फ्लॅट होतात. बायकोला हवा असतो फक्त गजरा व संवाद. मनं जिंकायची आयुधं फार वेगळी असतांत. मन प्रसन्न करां हे ठिक आहे, पण सभोवताली तसां निसर्ग हवां, तसं सौंदर्य हवं, तसं समाधान हवं. मन चांगलं ठेवां व चांगल्या मनाच्या माणसाच्या सोबत रहा, मनाचे काहीच प्रश्न राहणार नाहीत. कुणाचे मनाने वाईट चिंतू नका. माणसांची बरीच शक्ती जळण्यात जातें जळणं स्वतःला संपवतं ईतरा वर जळण्यांत स्वतःच्या मनाची स्मशानभूमी कधी होते हे माणसाच्या लक्षातंच येत नाही. मन पतंगासारखं भर करटतं, त्याला नियंत्रणात ठेवणें महत्त्वाचं असत. मनासारखे खांदे मिळणं हेच आयुष्याच संचित.शेवटचे चार खांदे तरी आपल्या कुठें हातातअसतात?्र््र्््र््र््र््र््र्र्र््र्््र््र््र््र््र्

माझा स्वाभिमान

मी कधीच न विकला माझा स्वाभिमान मी कधीच न दुखावला कोणाचाच स्वाभिमान माझे जीवन अन् जपतो मी सदैव माझा स्वाभिमान ठेच लागता वाहते रक्त, मला माझ्या रक्ताचा अभिमान गल्ली-बोळात नाही मिरवत मी रिकामी शान मला माझा, माझ्या अस्तित्वाचाच आहे स्वाभिमान आज-काल पैसाच झाला आहे प्रत्येकाचा अभिमान पैशानीच विक्री-खरेदी होतो प्रत्येकाचा स्वाभिमान जे स्वातंत्र्य म्हणून करतात चाकरी आजही जे स्वातंत्र्य मिळवून खातात लाचारीची भाकरी आजही जिथे नाही भेटत मान आणि खाली घालावी लागते मान.. तिथे का कोणी करावी चाकरी? आणि का विकावा पुन्हा पुन्हा स्वाभिमान। कवी -क.दि.रेगे नाशिक

अस्तित्वाच्या पाऊलखुणा: डॉ.अनिल कुलकर्णी

अस्तित्वाच्या पाउलखुणा: डॉ अनिल कुलकर्णी. प्रत्येकाला वाटतं आपल्या अस्तित्वाची कोणीतरी नोंद घ्यावी. जाणीव झाल्यापासून माणसं स्वतःला इतकी जपतात की आपल्याच विश्वात जगतात. अस्तित्व टिकवण्यासाठी व दाखवण्यासाठी माणसें काही ही करतात. अस्तित्वाला हादरें बसल्याशिवाय माणसें सुधारत नाहीत. पाण्याला सुद्धा वाटतं आपल्या तरंगाची दखल घ्यावी, तसंच मनाला ही वाटतं आपल्या विचारांची दखल कुणीतरी घ्यावी. बेदखल नैराश्य घेऊन येतं आणि दखल आशा घेऊन येतं.अस्तित्वं ठरवतं आपलं व्यक्तिमत्वं. नोंद नसेल तर अस्तित्वाला अर्थ नाहीं. रानफुलांची नोंद कोण घेतं? केवळ निर्माल्यां साठीच फुलायचं नसतं. निर्माल्य पर्यंतच्या प्रत्येक टप्प्यावर चा प्रवास ठरवतों अस्तित्व. फुलणं ते निर्माल्य होणें यामधील प्रवास म्हणजेच जीवन.फुलालां कुठे माहित असतं फुलल्यानंतर त्याला चुरगाळलं जातं कां एखाद्या सौंदर्यवतिच्या केसात माळलं जातं, कां चितेवर रवानगी केलं जातं. प्रत्येक टप्प्याचा अनुभव वेगळां पण तो घेण्यासाठीच फुल निर्माल्य होईपर्यंत तग धरतंच. आपल्या अस्तित्वाचं वलय विस्तारलं जावं असं प्रत्येकाला वाटतं. बिंदूला ही वाटतं वर्तुळ ही मोठं व्हावं,विशालव्हावं. अस्तित्वाचा प्रत्येक टप्पा सुखद करण्यासाठी माणूस धडपडत असतो. अस्तित्व श्वासाबरोबर येतं आणि श्वासाबरोबर जातं, पण अस्तित्वाच्या खुणा मृत्यूनंतर ही शिल्लकराहतात. पृथ्वीवरच्या माणसांना चंद्राच्या साक्षीचं अप्रूप असतं आणि म्हणून पृथ्वीवरच्या माणसांनी चंद्रावर आपल्या पाऊलखुणा उमटवल्या. माणसें जिवंतपणीच अस्तित्वा साठीच धडपडत नाहीत तर मृत्यूनंतरही आपलं अस्तित्व कायम राहावं म्हणून धडपडत असतात. प्रत्येकाचं अस्तित्व ठरलेलं असतं, तेवढ्या काळात जगायचं आणि जगवायचं. प्रत्येक क्षणाला अस्तित्व असतं. प्रत्येक क्षण माणूस अस्तित्वासाठी जगतो.क्षणांची मालिका ठरवते अस्तित्व. आपलं अस्तित्व तर केवळ आपल्या हातात असतं असं नाही तर ते दुसऱ्यांच्या ही हातात असतं. अस्तित्वाला आव्हान दिलं की अस्तित्व तावून सुलाखून निघतं. कुणाच्या तरी मनात आपल्याला, आपल्या अस्तित्वाला स्थान असावं असं प्रत्येकाला वाटतं. आपल्याच अस्तित्त्वाची आपल्याला जाणीव नसतें. प्रसंगानुरुप काही गोष्टी अस्तित्व सिद्ध करतात. अस्तित्व हे अनुवंशिकतेंच देणंआहेच, पण अंगावरच्या दागिन्या प्रमाणे स्वतःचं अस्तित्व समृद्ध ही करायचं असतं. आनुवंशिकतेतून गोड गळा मिळेल पण रियाज करून अस्तित्व टिकवावं लागतं. संधी मिळाली की अस्तित्व बहरतं. कापलेल्या वृक्षातूनही अंकुर आपले अस्तित्व दाखवंत. खडकातही बिज अंकुरतं. अस्तित्वाच्या पाऊलखुणांची पाऊलवाटच ठरवतें तुमचंं अस्तित्व. डॉ.अनिल कुलकर्णी.

दिल-विल,प्यार-व्यार मैं क्या जानूँ रे?

दिल-विल, प्यार-व्यार मैं क्या जानूँ रे? का कळेना कोणत्या क्षणी हरवते मन कसे? उमलती कश्या धुंद भावना, अल्लड वाटे कसे? 'प्रेम' ही अशी भावना आहे की कोणत्या क्षणी मन हरवून जाईल हे सांगता येत नाही. आयुष्यात कोणत्या ना कोणत्या वळणावर प्रेमाची धुंद भावना मनाला भुरळ घालतच असते. पण आजकालचे प्रेम 'दिल-विल, प्यार-व्यार मैं क्या जानूँ रे'? अश्या स्वरूपात पहावयास मिळते कारण इश्क, मोहब्बतची शायरी करत करत, एकतर्फी प्रेमाच्या नशेत देवदास बनणारी जनरेशन "तूम मेरी नहीं तो और किसीं की भी नहीं" म्हणत 'लव-लोचा' पर्यंत कधी पोहचली हे लक्षात ही आले नाही. एक काळ असा होता की नुसत्या नजरेनं फुलणाऱ्या गुलाबी प्रेमातही मजा वाटत होती. नुसत्या नजरेच्या इशाऱ्याने तिला चोरून खुणवणे, त्याच्याशी नजरानजर होताच तिचं ते चोरून लाजणं किंवा मनातल्या मनातच तिच्यावर प्रेम करणे, हे सारचं प्रत्येकाला सुखावणार वाटायचं. पण काळ बदलला आणि प्रेम व्यक्त करण्याची भाषा ही बदलली. गुलाबी प्रेमाच्या नजरेची भाषा आता मोबाईलमधल्या स्माईलज् व ईमोजीने तर घेतलीच आहे शिवाय नकळत फुलणाऱ्या प्रेमाचे अनेक नवीन प्रकार ही सध्या पाहायला मिळतायत जसे- जस्ट फ्रेंडस्, हेल्दी फ्लर्टिंग, ऑनलाईन डेटिंग, कमिटेड रिलेशनशिप, लाँगडिस्टन्स रिलेशनशिप, फ्रेंडस् विथ बेनिफिट्स, हूकअपस्, वन नाईट स्टँड, लिव-इन रिलेशनशिप अशी भली मोठी न संपणारी लिस्ट ऐकूनच चकित व्हायला होते. सतत व्हाट्सएप, फेसबुक, इंस्टाग्राम, स्नॅपचॅट, टिंडर सारख्या डेंटिग एपच्या माध्यमातून स्माईलीज् , ईमोजी, मीम्स् पाठवत, आजकालच्या प्रेमाच्या भावना कृत्रिम तर झाल्या नाहीत ना? पण ह्या सगळ्या प्रकारातून खरं प्रेम अनुभवायला मिळते का? प्रेम म्हणजे फक्त दिवस-रात्र संपर्कात राहणं, सतत मेसेजेस्, फोन कॉल्स, व्हिडीओ कॉल्स. सतत सरप्राईज-गिफ्ट देणं, कुठेतरी फिरायला जाण हे म्हणजे प्रेम आणि समजा असं काही झालं नाही तर एका क्षणात ब्रेकअप. प्रेम म्हणजे विश्वास, त्याग, सहनशीलता, संयम! प्रेम म्हणजे आनंद देणं, जोडीदाराला सुखात ठेवणं, त्याची काळजी घेणं, प्रसंगी त्याला मानसिक आधार देणं, ह्याची जाणीव ह्या न्यू जनरेशनला करून दिली जाते का? शिक्षण, करियर, पैसा एवढीच स्वप्नं लहानपणापासून दाखवण म्हणजेच पालकत्व समजल जात का? मग आजकालच्या पिढीला आदर, माया, प्रेम उरलच नाही म्हणत, त्यांना दोष देत, त्यांच्यावर खापर फोडण्यातच तर आपण धन्यता मानत नाही ना? इंटरनेटच्या मायापाशात नव्या पिढीचं आयुष्य गुरफटत चाललं आहे मग बाकीची नाती, मैत्री, प्रेम ह्या भावना जपायला त्यांना वेळ तरी आहे का? सतत आभासी दुनियेत राहायची सवय लागल्यावर नवरा-बायकोच्या नात्यातले प्रेमाचे रंग तरी किती दिवस टिकतात? पण म्हणून काही प्रेम संपत नाही. मनात साचलेल प्रेम कधी फ्लर्टिंग, फ्रेंडशिप, तर कधी रिलेशनशिपच्या माध्यमातून उफाळून येतेच. कारण किती ही व्यस्त आयुष्य असले तरी प्रेम फुलायला वेळ काढायला हवा. नकळत हळूवार फुलत जाणार प्रेम आज सोशल मीडियाच्या वलयात, सेल्फी काढत-काढत सेल्फीश कधी झाल हे समजलच नाही. कारण सध्या वाढलेले घटस्फोटाचे प्रमाण, लिव्ह-इनची वाढती क्रेज, तसेच सिंगल राहणाऱ्यांच वाढलेले प्रमाण हे सगळे कशाचे परिणाम आहेत? आजकाल लग्नाचा निर्णय लांबवताना सतत दिली जाणारी करियरची कारणं हे कश्याच घोतक आहे? सोशल मीडियाच्या विळख्यात अडकलेली आत्ताची जनरेशन ऑनलाईन प्रेमाच्या रंगीन दुनियेत हरवलेली असते ह्या बद्दल फ़क्त ताशेरे ओढत मुलांना दोष देऊन समस्या सुटणार आहे का? खरं तर टाईमपास करत करत इंटरनेटच्या जाळ्यात फसलेल त्यांचं प्रेम किती सुख देत, हा प्रश्नच आहे. ह्या जनरेशनला सहवासात फुलत गेलेलं खरं प्रेम कधी अनुभवायला मिळेल का, याचीच खंत वाटते. मग व्हॅलेंटाईन-डे च्या निमित्ताने ऑनलाईन प्रेमाच्या मृगजळात गुरफटलेल्या न्यू जनरेशनला आपला अमूल्य वेळ देऊन संयम व सहवासाने फुलणाऱ्या प्रेमाचं गुपीत सांगूयात. सायली दिवाकर,

अस्मिता नव्हे, ममतांचे राजकारण

अस्मिता नव्हे, ममतांचे राजकारण @ किशोर बोराटे बंगालमध्ये ममतांनी सत्ता राखल्यानंतर अनेकांनी पोस्ट केल्या की तिकडे प्रादेशिक अस्मिता जागृत झाली. आता महाराष्ट्रात कधी होणार? तर अशा पोस्ट करणारांनी थोडे मागे जाऊन बंगालचा राजकीय इतिहास पाहावा. स्वातंत्र्यानंतर तिथे सर्वाधिक काळ डावी आघाडी सत्तेत राहिली आहे. ज्योती बसू किती वर्षे मुख्यमंत्री होते याची माहिती घ्या. डाव्या आघाडीचा पराभव करून ममतांनी बंगाल काबीज केले. त्यामुळे बंगालची अस्मिता आत्ताच जागृत झाली वगैरे असे काही नाही. अगोदरही तिथे ममताच सत्तेत होत्या. त्यांनी सत्ता राखली आहे. पहिल्यापासूनच बंगालमध्ये राष्ट्रीय पक्षांना स्थान नाही. गेल्या विधानसभा निवडणूकीत पण ममतांनी एकहाती बाजी मारली होती. दक्षिण भारतासह बंगालमध्ये राष्ट्रीय पक्ष असलेल्या भाजपा-काँग्रेसची ताकत नगण्यच होती. अपवाद फक्त कर्नाटकाचा आहे. बंगालचा विजय हा अस्मितेचा नव्हे, तर फक्त आणि फक्त ममतांच्या राजकारणाचा विजय आहे. आता त्यांचे राजकारण कशा पद्धतीचे आहे हे लिहायला घेतले, तर मूळ विषय बाजूला पडेल. त्यामुळे त्या खोलात जायला नको. पण बंगालात भाजपाचा पराभव झाला असे जर कुणी म्हणत असेल तर ते साफ चुकीचे आहे. ३ आमदारावरून भाजपा थेट ७०-८० च्या घरात गेली, ही बाब कधीच दुर्लक्षित करून चालणार नाही. राजसाहेब ठाकरे यांच्या प्रादेशिक अस्मितेच्या राजकारणाला ज्यांनी नेहमीच विरोध केला, त्याच लोकांना आज बंगालच्या अस्मितेचा पुळका आला आहे हे विशेष आहे. तिथे ममता जे करतेय ते योग्य, पण राज ठाकरे यांनी केले तर मात्र चुकीचे. किती वैचारिक परिपक्वता आहे पहा? आता मूळ मुद्द्यांवर येऊ, तो म्हणजे अनेकांनी पोस्ट केली की महाराष्ट्राची अस्मिता कधी जागृत होणार? महाराष्ट्रात अस्मितेचे अनेक प्रयोग झाले आहेत. पण त्यात राजकीय पक्षांना पूर्णपणे अपयश आले आहे. विशेषतः सेना, मनसे सारख्या प्रादेशिक पक्षांनी अस्मितेचे राजकारण करून सत्तेत येण्याचा प्रयत्न केला. सन्मा. बाळासाहेब ठाकरे आणि सन्मा. राजसाहेब ठाकरे यांनी कडवट मराठीचा मुद्दा घेऊन प्रखर अस्मितेला फुंकर घातली. पण त्यात त्यांना यश आले नाही. राष्ट्रवादी काँग्रेसची स्थापना झाली, तेंव्हा पहिल्या विधानसभेला सामोरे जाताना महाराष्ट्राचा मोठा नेता, जाणता राजा अशी राष्ट्रवादीच्या नेत्यांनी पवार साहेबांची इमेज तयार केली होती. महाराष्ट्रात अस्मितेच्या मुद्द्यांवर राजकारण करून यश मिळवणे अवघड आहे. त्याचे कारण म्हणजे विकासाच्या बाबतीत इतर राज्यांच्या तुलनेत महाराष्ट्र हा नेहमीच आघाडीवर राहिलेला आहे. महाराष्ट्राचा जीव मुंबईत आहे आणि मुंबई ही देशाची आर्थिक राजधानी आहे. त्यामुळे साहजिकच अप्रगत राज्यातून प्रगत महाराष्ट्रात स्थलांतरण जास्त होत आहे. देशाच्या कानाकोपऱ्यातून अनेक लोकं नोकरी, व्यवसाय आणि कामा-धंद्यासाठी स्थायिक झालेली आहेत. अन्य भाषिकांची संख्या महाराष्ट्राच्या मोठ्या शहरात प्रचंड प्रमाणात आहे. त्यामुळे त्यांची मतं येथील निवडणुकांच्यावर मोठा प्रभाव पाडतात. मुंबईचाच विचार केला, तर आजचे मुंबईचे चित्र काय आहे? मुंबई मराठी माणसांचीच असे आपण म्हणतो, मुंबई ही महाराष्ट्राचीच होती, आहे आणि राहणारच. त्यासाठी कितीही संघर्ष करावा लागला तरी करायला आपण मागे-पुढे पाहणार नाही हे ही सत्य आहे. पण आज मुंबई हे बहुभाषिक शहर झाले आहे. तिथे किती मराठी टक्का उरला आहे? प्रादेशिक अस्मिता घेऊन तुम्ही मुंबई महापालिकेची निवडणूक लढवू शकता काय? मनसेने लढवली, त्यात त्यांना किती यश मिळाले? बाहेरच्या राज्यातून येऊन स्थायिक होणारांची संख्या महाराष्ट्रात जास्त आहे. त्यांच्या मतदानाचा टक्का लक्षणीय असल्याने राजकीय पक्षांना, सरकारला सर्वसमावेशक भूमिका घ्यावी लागते आहे आणि त्यामुळेच महाराष्ट्रात प्रादेशिक अस्मिता कुचकामी ठरतेय. सन्मा. बाळासाहेबांच्या हे लक्षात आल्यानेच त्यांनी कट्टर हिंदूत्त्वाची भूमिका घेतली, त्यानंतरच ते सत्तेत आले. सुरुवातीला सॉफ्ट हिंदूत्त्वाची भूमिका घेतलेल्या राज यांनी सुद्धा नंतर कट्टर हिंदूत्त्वाची भूमिका घेत बाळासाहेबांच्याच रस्त्याने जाणे पसंत केले. प्रादेशिक अस्मिता ही माणसाच्या मनात, रक्तात असावी लागते. जी दक्षिण भारतीय जनतेच्या आहे. महाराष्ट्रातील मराठी माणूस हा सहिष्णू आहे. तो सर्वसमावेशक आहे. आपली भाषा, आपली अस्मिता तो दुसऱ्यावर लादत नाही. समोरचा हिंदी बोलणारा असेल, तर आपला माणूस स्वतःच्या भाषेत संवाद साधण्यापेक्षा समोरच्याच्या भाषेत संवाद साधतो. कोणतेही एक औषध सर्व रोगांवर चालत नाही, त्याप्रमाणेच बंगाल असेल किंवा दक्षिण भारत असेल, तिथे प्रादेशिक अस्मितेच्या मुद्द्यांवर राजकीय यश मिळाले म्हणून ते इथे मिळेल ही फक्त आणि फक्त अंधश्रद्धा आहे. महाराष्ट्रात राजकीय यश मिळवायचे असेल तर मुंबई सारख्या शहरांत हिंदूत्त्वाची भूमिका आणि ग्रामीण महाराष्ट्रात स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि सहकारी संस्था केंद्रस्थानी ठेवून राजकारण करावे लागेल. तरच राजकीय यश मिळेल आणि ते टिकेल. प्रादेशिक अस्मितेच्या मुद्द्यांवर सत्ता मिळेल ही एक अंधश्रद्धा आहे. धन्यवाद -किशोर बोराटे

आम्हाला आमचे प्राधान्यक्रम ठरवू द्या

तिसरा डोळा- भाग ९६ आम्हाला आमचे प्राधान्यक्रम ठरवू द्यात. गेल्यावर्षी पासून कोरोनाने हाहाकार माजवला आहे. अनेकजणांना प्राण गमवावे लागले. तर कित्येकजण चांगले बरे होऊन घरी आले. जे सोडून गेले, त्यांच्या कुटुंबियांचे अश्रू अजून सुकले नाहीत. या आजाराने आपल्याला आरोग्याचे आणि स्वातंत्र्याचे महत्त्व पटवून दिले. तसेच निवडणुकीत काय काय फुकट देणार हे आश्वासन घ्यायचे की आरोग्य सुविधा काय काय देणार हे आश्वासन घ्यायचे हे समजून आले. प्राधान्यक्रम कशाला द्यायचा हे आता एव्हाना सर्वांच्या लक्षात आलेच असेल. नको त्या गोष्टी फुकट घेण्याने, हवे ते विकत मिळणे सुद्धा मुश्कील झाले. उत्तम निरोगी आयुष्य किती महत्त्वाचे असते हे समजले. तसेच कोरोनाच्या आधी कुठेही मुक्त संचार करता येत होता. विना मास्क फिरले तरी काही अडचण नव्हती. कुठेही जा, काहीही खा. कुठेही फिरा. कसलीच बंधने नव्हती. हवेतून फुकट ऑक्सिजन मिळत होता. त्याची किंमत नव्हती. आता पैसे देऊनही मिळेना. राजकीय पक्षांना सुद्धा आता आपण कोणत्या गोष्टींना प्राधान्य द्यायला हवे हे समजले असेल. आरक्षण, मोफत पाणी, वीज की ऑक्सिजन? हॉस्पिटल्स, आरोग्य सुविधा? जगण्यासाठी आरक्षण हवे होते. आता मरताना आरक्षण आहे का? ज्यांना आरक्षण आहे, त्यांना कोरोना झाला नाही आणि ज्यांना आरक्षण नाही अशानांच कोरोना झाला असे काही निदर्शनास आले का? गेल्यावर्षीपासून आरक्षण आहे म्हणून कुणाचे जगणे सोपे झाले नाही आणि आरक्षण नाही म्हणून कुणाचे जगणे अवघड झाले नाही. आपत्ती, आजार, महामारी ही जात, धर्म, आरक्षण, गरीब-श्रीमंत पाहून येत नाही ही बाब जरी लक्षात आली असेल, तरी या महामारीतून आपण खूप काही शिकलो असे समजायला हरकत नाही. जेंव्हा ऑक्सिजन लेव्हल कमी होते ना, तेंव्हा जात, धर्म, आरक्षण, पैसा, श्रीमंती काही उपयोगी येत नाही. आपल्या प्राथमिक गरजा काय आहेत हे लक्षात घ्या. सगळ्या जाती-धर्माच्या लोकांना जगायला ऑक्सिजनच लागतो. ऑक्सिजन कमी होऊन धाप लागते ना, तेंव्हा डॉक्टरांच्या पुढेच हात जोडावे लागतात. त्यावेळी डॉक्टरांच्यातच आपल्याला राम-अल्ला-बुद्ध-गुरुनानक-येशू दिसत असतात. आपल्या प्राथमिक गरजा ओळखा. आरक्षण देणारांना नव्हे, तर ऑक्सिजन देणारांना मतदान करा. आपल्या देवावर आपली श्रद्धा असायलाच हवी. मंदिरे ही आपली श्रद्धा स्थाने आहेतच. कुणी असे म्हणत असेल की मंदिरे नकोत. तर ते चुकीचे आहे. ते आवश्यक आहेच, पण त्याबरोबर इतर पायाभूत सुविधाही अत्यावश्यक आहेत. आम्हाला मोफत काही नको. पण जे अत्यावश्यक आणि आवश्यक आहे, ते कमी पडायला नको. जनता फुकट काहीच मागत नाही. तुम्ही आश्वासने देता, लॉलीपॉप तुम्ही दाखवता. मोफत वीज द्या म्हणून जनता कधी रस्त्यावर उतरली? मोफत राशन द्या म्हणून जनता कधी रस्त्यावर उतरली? मोफत लसीची कधी मागणी केली? गॅस, पेट्रोल, डिझेल, तेल, डाळी महागल्या तरी मुकाट पैसे देऊन आम्ही आमच्या गरजा भागवत आहोतच. फुकट नको, पण विकत तरी लस द्या. कोरोना होऊन जीव धोक्यात घालण्यापेक्षा आणि हॉस्पिटलमध्ये ऍडमिट होऊन लाखो रुपये बील भरण्यापेक्षा आम्हाला लसीसाठी १००-२०० रुपये मोजणे कधीही परवडेल. मग तुम्ही का मोफत लसीची घोषणा करता? एक म्हणतो मोफत द्या, दुसरा म्हणतो देऊ, तिसरा म्हणतो देता येणार नाही. पण आम्ही कधी मोफत लस मागितली हे तरी सांगा? मोफत नको, विकत द्या, वेळेवर द्या आणि मुबलक द्या. पुढच्या जाहीरनाम्यात आम्हाला बदल दिसू द्यात. आम्हाला आमचे प्राधान्यक्रम ठरवू द्यात आणि जे आम्हाला हवे तेच द्या. धन्यवाद -किशोर बोराटे

हाच तो महाराष्ट्र धर्म

हाच तो महाराष्ट्र धर्म किशोर बोराटे @ कोकणातील नाणार प्रकल्पाबाबत आत्तापर्यंत खूप चर्चा झाली. काल मनसेप्रमुख राजसाहेब ठाकरे यांनी राज्यातील प्रमुख नेत्यांना पत्र लिहून राज्याच्या हितासाठी नाणार प्रकल्पाबाबत सकारात्मक निर्णय घेऊन तातडीने प्रकल्पाचे काम चालू करण्याचे आवाहन केले. देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असताना हा प्रकल्प करण्याचे ठरले. पण स्थानिकांचा या प्रकल्पाला विरोध होता. शिवसेना भाजपाचा सहकारी पक्ष सत्तेत सामील होता. पण नाणारचा विषय यायचा त्यावेळी सेनेची भूमिका नाणार बाबत दुटप्पी होती. भाजपा नाणारबाबत ठाम होती. पण सेना मात्र मंत्रालयात एक भूमिका घ्यायची आणि कोकणातील स्थानिकांच्या समोर वेगळी भूमिका घ्यायची. त्यावेळी पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे स्थानिक कोकणवासीयांना भेटले, त्यावेळी त्यांनी या प्रकल्पाला विरोध केला आणि त्यांचे मंत्री मात्र मंत्रालयात फडणवीस यांच्यासमोर नांगी टाकून बसायचे. अनेक महिने हे असेच चालू होते. अखेर हे सर्व प्रकरण राजदरबारी पोहोचले. त्यानंतर राज यांनी कोकण दौरा केला स्थानिकांच्या समस्या ऐकून घेतल्या आणि त्यानंतर त्यांनी तिथेच घोषणा केली की स्थानिकांच्या समस्यांचे जोपर्यंत निराकरण होत नाही, तोपर्यंत हा प्रकल्प होणार नाही. सरकारने कोकणातील जनतेला विश्वासात घेऊन त्यांच्या ज्या काही शंका आहेत, त्याचे निराकरण करायला हवे. त्यानंतर तूर्तास तो विषय थांबला. काँग्रेस-राष्ट्रवादीने त्यावेळी नेहमीप्रमाणे कोणतीही उघड भूमिका घेतली नाही. तद्नंतर निवडणूका झाल्या. राज्यात बरीच राजकीय उलथापालथ झाली. गेले संपूर्ण वर्ष कोरोना आणि लॉकडाऊनमध्ये गेले. लोकांचे ना व्यवसाय चालू होते, ना नोकऱ्या. सगळं जग थांबलं होतं. ज्यांची हातावर पोटं आहेत, त्यांचे तर खूप हाल झाले. मध्यमवर्गीयांनी जी काही थोडी बचत केली होती, त्यावर कशीतरी वेळ मारून नेली. एका बाजूने आर्थिक संकटाचा सामना करत, राज्य सरकारला दुसऱ्या बाजूने कोरोनाशी दोन हात करावे लागत होते. दरम्यानच्या काळात कोरोनाने अल्पविश्राम घेतला आणि हळूहळू परिस्थिती पूर्ववत होतेय असे वाटत असतानाच कोरोनाने आता परत एकदा आपले रौद्ररूप धारण केले आणि महाराष्ट्रातील जनता संकटात सापडली. आता परत एकदा कोरोनाने राज्याला विळखा घालायला सुरुवात केली असतानाच राज्यासमोर आर्थिक तसेच बेरोजगारीचे संकट पाय रोवून उभे राहिले आहे. गाडीच्या काचेवर जसे धुके साठून राहिल्यानंतर गाडी चालकाला समोरच रस्ता दिसत नाही. तशी अवस्था राज्याचे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांची झाली आहे. अशातच थोडी दूरदृष्टी दाखवून मनसेप्रमुखांनी काचेवरील धुके पुसून नाणार प्रकल्पाबाबत सकारात्मक भूमिका घेऊन एका तासातच राज्यातील राजकारणाला वेगळी दिशा दिली. राज यांनी प्रमुख पक्षाच्या नेत्यांना साद घातली आहे. मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे, राष्ट्रवादी अध्यक्ष शरद पवार, भाजपा नेते माजी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना पत्र लिहून राज्यावरील आर्थिक संकट, बेरोजगारी यावर मात करण्यासाठी म्हणून कोकणच्या पर्यावरणाला धक्का न लागता राज्याच्या हितासाठी नाणार प्रकल्प त्वरित चालू करावा यासाठी राज यांनी पुढाकार घेतला आहे. संबंधित नेत्यांना लिहिलेल्या पत्रात त्यांनी म्हटले आहे की गेल्या काही दिवसांत नाणारवासीयांचा या प्रकल्पाला जो विरोध आहे. त्याची कारणे जाणून त्यांच्या मनातील भीती किती वास्तव आहे आणि या प्रकल्पाचा खरोखरच कोकणच्या पर्यावरणाला काही त्रास होऊ शकतो का? याबाबत प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ अनिल काकोडकर यांच्याशी प्रदीर्घ चर्चा करून शंका निरसन करून घेतले आहे. तसेच अजूनही काही तज्ञ लोकांशी यासंदर्भात चर्चा झाली आहे. त्यांनी प्रकल्पामुळे कोकणच्या सौंदर्याला, पर्यावरणाला कोणतीही बाधा होणार नाही असे सांगितले आहे. त्यामुळे शासनाने वेळ न दवडता ताबडतोब प्रकल्प चालू करावा. नाणारवासियांशी मी स्वतः बोलेन. तिथे होणाऱ्या प्रकल्पात स्थानिक कोकणवासियांना व मराठी माणसांना प्रथम रोजगार, नोकऱ्या उपलब्ध व्हायला हव्यात हे मात्र त्यांनी ठामपणे सांगितले. तसेच विनाकारण विरोध करणारांना धडा शिकवला जाईल असाही इशारा राज यांनी आपल्या पत्रातून दिला आहे. आज प्रत्येक राज्य आपापल्या राज्यात उद्योग यावेत यासाठी धडपडत असताना, महाराष्ट्राने गाफील राहून चालणार नाही. एवढा मोठा प्रकल्प राज्याच्या हातून गेला तर कधीही भरून न येणारे नुकसान होईल आणि कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर आपल्याला हे परवडणारे नाही अशी भूमिका राज यांनी व्यक्त केली आहे. राज यांच्या भूमिकेला भाजपाने तातडीने समर्थन दिले आहे. माजी मुख्यमंत्री आणि भाजपा नेते देवेंद्र फडणवीस यांनी राज यांच्या भूमिकेचे स्वागत करून सहकार्याची तयारी दर्शवली आहे. राज यांच्या पत्रानंतर राष्ट्रवादीचे अध्यक्ष शरद पवार यांनी स्वतः राज यांच्याशी फोनवर चर्चा करून प्रकल्पाबाबत अनुकूलता दर्शवली आहे. चारी बाजूंनी राज्य सरकार अडचणीत असताना राज्याच्या हितासाठी राजकारण बाजूला ठेवून राज यांनी दूरदृष्टीने नाणार प्रकल्पासाठी सर्वांना एकत्र येण्यासाठी जे आवाहन केले आहे यालाच खरा महाराष्ट्र धर्म म्हणतात. संकटाने हातपाय गाळून बसण्यापेक्षा त्यातून मार्ग कसा काढायचा याचे राज यांनी फक्त उदा. घालून दिले नाही तर, त्यासाठी त्यांनी पुढाकार देखिल घेतला आहे. याबाबत मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी अद्यापही काही प्रतिक्रिया दिलेली नाही. ते राज यांच्या भूमिकेला किती प्रतिसाद देतात हे पाहावे लागेल. पण राजसाहेब महाराष्ट्र धर्माला जागले असेच म्हणावे लागेल. आता चेंडू उद्धव यांच्या कोर्टात आहे. सत्तेत ते आहेत. मुख्यमंत्री ते स्वतः आहेत. ते काय प्रतिसाद देतात हे पाहावे लागेल. राज्याच्या हितासाठी जसे राज पुढे आले, तसे उद्धव येतील काय? -किशोर बोराटे

अपेक्षित मी, तरीही उपेक्षित मी

*अपेक्षित मी, तरीही उपेक्षित मी* किशोर बोराटे@ *शरद पवार* या सहा अक्षरी शब्दाची जादू फक्त महाराष्ट्रच नाही तर, संपूर्ण भारतभर गेली *५९ वर्षे* पसरली आहे. आतापर्यंत अनेक लोकसभा निवडणुकीत पंतप्रधान पदाच्या इच्छुक यादीत पवारसाहेबांचे नाव १००% असायचेच. तशी राजकीय परिस्थिती त्यांच्या बाजूने कधी नव्हती किंवा त्यांना पंतप्रधान करावे अशी परिस्थितीही कधी निर्माण झाली नाही. मुत्सद्दीपणा दाखवून तशी परिस्थिती निर्माण व्हावी म्हणून त्यांनी कायम पडद्यामागे राहून प्रयत्न केले असतील पण त्यात त्यांना यश आले नाही. पवारसाहेबांनी काँग्रेस सोडल्यानंतर तर ही शक्यता तशी धुसरच झाली. कारण राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष आणि त्याचा आवाका पाहता हे कदापि शक्य नव्हते आणि इथून पुढेही नसेल. *तरीही आपल्या भारत या देशाचा इतिहास चमत्कारांनी भरलेला आहे आणि इथली जनताही चमत्काराला नमस्कार करणारी आहे.* तसे शरद पवारसाहेब पंतप्रधान व्हावेत अशी इच्छा बाळगणारे लोकंही प्रचंड संख्येने आहेत. तरीही पात्रता असूनही त्यांना पंतप्रधान पद काही मिळाले नाही. देवेगौडा यांना पंतप्रधान पदाची तशी लॉटरीच लागली असे म्हणावे लागेल. देवेगौडा पंतप्रधान होऊ शकतात तर मग शरद पवार का नाही? त्यानंतर शरद पवार समर्थकांच्या आशा वाढल्या होत्या. खुद्द पवारसाहेबांनाही तसे वाटत होते. पण तसे काही घडले नाही. म्हणूनच दुर्दैवाने का होईना पण *अपेक्षित मी, तरीही उपेक्षित मी* असेच त्यांच्याबाबतीत झालेले आपल्याला पाहायला मिळते. पवारसाहेबांचे कट्टर राजकीय विरोधक आणि त्यांचे वैयक्तिक जीवनातील मित्र मा. बाळासाहेब ठाकरे हे ही त्यांच्या पंतप्रधान पदाचे समर्थक होते. त्यांनी अनेकदा शरद पवारांनी पंतप्रधान व्हावे ही इच्छा व्यक्त केली होती. त्यासाठी गरज पडली तर शिवसेना त्यांना पाठिंबा ही देईल असे ही बोलायला ते विसरले नव्हते. त्याला कारण ही तसेच होते ते म्हणजे बाळासाहेबांचे महाराष्ट्र प्रेम. मराठी माणूस पंतप्रधान होत असेल तर मा. बाळासाहेब राजकीय वैर आणि आपली तत्त्वे बाजूला सारून त्यांना पंतप्रधान पदासाठी पाठिंबा द्यायला तयार होते. बाळासाहेब म्हणजे शब्दाचे पक्के, त्यांनी प्रतिभाताई पाटील यांनाही भाजपाच्या विरोधात जाऊन राष्ट्रपतीपदासाठी मदत केली. *स्वर्गीय यशवंतराव चव्हाण साहेब यांच्यानंतर दिल्लीत महाराष्ट्र जिवंत राहिला, तो फक्त शरद पवारसाहेबांच्या मुळेच हे बाळासाहेब ही मान्य करत होते आणि पवारसाहेबांचे इतर राजकीय विरोधक ही मान्य करतात.* पवारसाहेब जरी काँग्रेसी विचारसरणीचे असले तरी त्यांच्या घरातील वातावरण हे शेकापच्या बाजूने होते. पवारसाहेबांचे वडील शेकापचे समर्थक होते. त्यांचे थोरले भाऊ वसंतराव यांनी वकीलीचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर पूर्ण वेळ शेकापचे काम केले. यशवंतराव चव्हाण यांच्यामुळे काँग्रेसमध्ये आलेल्या शरद पवार यांनी काँग्रेस मध्ये येण्या अगोदर काँग्रेसच्या विरोधात काम करून बारामतीत काँग्रेसला पराभूत केले होते. *१९५३ साली फाजल अली यांच्या अध्यक्षतेखाली राज्य पुनर्रचना आयोगाची स्थापना झाली. पंडित नेहरू यांनी सौराष्ट्रसह गुजरात, विदर्भासह महाराष्ट्र आणि स्वतंत्र मुंबई अशी त्रिराज्य योजना जाहीर केली आणि पंडित नेहरू व राज्य पुनर्रचना आयोगाच्या विरोधात त्यावेळी महाराष्ट्रात प्रचंड भडका उडाला. त्यावेळी पवारसाहेबांच्या घरातून संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीला पाठबळ मिळाले व शेकापच्या माध्यमातून त्यांनी नेहरू आणि काँग्रेसला उघडपणे विरोध केला. त्यानंतर झालेल्या निवडणुकीत पवारसाहेबांनी सायकलवर फिरून काँग्रेस विरोधी प्रचार करून बारामतीत काँग्रेसचा पराभव केला.* त्यांची जडण-घडण जरी काँग्रेसी विचारांची असली तरी जशी वेळ येईल, तसे त्यांनी आपले विचार आणि आचार बदलले. त्यांचे व्यक्तिमत्त्व हे तसे अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व आहे. त्याचा अनुभव वेळोवेळी देशाने घेतला आहे. *समस्या कोणतीही असो तिच्याकडे तटस्थपणे पाहून तिच्या मुळाशी जाऊन चौफेर विचार करून त्यातील फायदे-तोटे जाणून घेऊन मग निर्णय घेणे आणि घेतलेला निर्णय लोकांच्या गळी उतरवणे ही हातोटी त्यांच्याकडे उत्तम आहे.* सुरुवातीच्या काळात ते राजकारणात उतरले त्यावेळी पासून त्यांनी आपला दृष्टिकोन व्यापक ठेवला. बाळासाहेबांच्या सारखी फक्त हिंदूत्वाचीं कास धरली नाही. त्यापलीकडे त्यांनी शाहू, फुले, आंबेडकर यांचे नाव घेऊन बहुजन वर्गाला साद घातली. ते करत असताना आपली *मराठा नेता* इमेज ही सांभाळली. त्याबरोबरच ब्राम्हण समाज दूर जाऊ नये यासाठी पुरेशी काळजी घेतली. धार्मिक विचारांचा पगडा त्यांचेवर कधीच नव्हता. शरद पवारसाहेबांची राजकीय कारकीर्द तशी उतार-चढावांची राहिली आहे. त्यांना जेवढे समर्थन मिळत गेले, तेवढाच त्यांना विरोधही झाला. *भ्रष्टाचाराचे, जमिनी खरेदीचे, दाऊद बरोबर संबंध असल्याचे शेकडो आरोप त्यांच्यावर झाले. पण यासंदर्भात आजपर्यंत त्यांच्यावर एकही आरोप सिद्ध झाला नाही किंवा साधा गुन्हा सुद्धा दाखल झाला नाही.* एवढा मोठा आवाका ज्याला राजकारण, शिक्षण, कृषी, सहकार, खेळ, प्रशासन, उद्योगधंदे, शेती सर्व बाजूचे ज्ञान असताना प्रचंड जनसंपर्क असताना गाढा राजकीय अभ्यास महाराष्ट्राची इत्यंभूत माहिती असताना देखील या सर्व यशाला एक अपयशाची किनार होती ती म्हणजे त्यांना राष्ट्रवादीच्या निर्मितीपासून कधीही महाराष्ट्रात स्वबळावर सत्ता आणता आली नाही. *जे चंद्राबाबूंनी आंध्रमध्ये, मनोहर पर्रिकरांनी गोव्यात, जयललिता आणि करुणानिधी यांनी तामिळनाडूत, मोदींनी गुजरातमध्ये, माया-मुलायम यांनी उत्तरप्रदेशात तर लालू-नितीश यांनी बिहारमध्ये केले ते पवारसाहेबांना महाराष्ट्रात करता आले नाही.* पवारसाहेबांनी राजकीय मित्र कमावले त्यापेक्षा जास्त त्यांना राजकीय विरोधक मिळाले. *काँग्रेसमध्ये असतानाही दिल्लीच्या दरबारी पवार विरोधी लॉबी सक्रिय होती त्याचे नेतृत्त्व वेळोवेळी विठ्ठलराव गाडगीळ, शंकरराव चव्हाण, प्रतापराव भोसले, बाळासाहेब विखे, विलासराव, पृथ्वीराज चव्हाण, पतंगराव यांनी केले. हयात गेली यांची शरद पवारांच्या पायात पाय घालण्यात.* तसे पहिले तर महाराष्ट्रातील प्रत्येक जिल्ह्यात शरद पवारांना ५-१० अशा संख्येने प्रबळ विरोधक आहेत. जे फक्त त्या जिल्ह्याच्याच नाहीतर राज्याच्याही राजकारणावर प्रभाव पाडू शकतात. त्यामुळे त्यांच्या राजकीय महत्त्वकांक्षेस मर्यादा पडत गेल्या. राजकीय वर्तुळात मा. पवारसाहेबांचे व्यक्तिमत्त्व कालही विश्वासू नव्हते आणि आजही नाही. बेभरवशी आणि उपद्रवी राजकारणाचा शिक्का त्यामुळेच त्यांच्यावर बसला आहे. कालपर्यंत जनतेचा विश्वास त्यांनी संपादन केला पण आपल्या राजकीय वर्तुळातील लोकांचा विश्वास ते संपादन करू शकले नाहीत. त्यांच्या विश्वासघातकी राजकारणामुळे सर्वजण त्यांच्यापासून चार हात दूर राहणेच पसंद करत होते आजही तेच चालू आहे. यशवंतराव चव्हाण यांच्यापासून ते भुजबळ यांच्यापर्यंत पवारांनी पाठीत *खंजीर* खुपसला असे म्हणणाऱ्यांची यादी मोठी आहे. *राज ठाकरे यांना एकदा पत्रकारांनी विचारले की अलीकडे पवारसाहेब तुमची सारखी स्तुती का करत असतात? त्यावेळी त्यांनी अतिशय मार्मिक पण गंभीर उत्तर दिले की त्यांनी एकवेळ टीका केली तर समजू शकतो पण स्तुती केली की समजावे काहीतरी घोळ आहे.* मा. शरद पवारसाहेबांनी त्यांच्या संपूर्ण राजकीय जीवनात सर्वसामान्य माणसाशी नाळ जी जोडली होती ती कधी तुटून दिली नाही. प्रशासनावर वचक, अफाट स्मरणशक्ती तसेच त्यांचा गाढा प्रशासकीय अभ्यास, नाविन्याची ओढ याचा त्यांना त्यांच्या राजकीय जीवनात नेहमीच फायदा झाला. त्यांचे संबंध राजकारणापुरतेच मर्यादित नव्हते. राजकारणा बरोबरच ते खेळ, कला, साहित्य, शिक्षण, उद्योग, शेती, समाजकारण, पाणी, सहकार, स्थानिक स्वराज्य संस्था अशा वेगवेगळ्या क्षेत्रात त्यांनी ठसा उमटवला. महाराष्ट्रात सहकार खऱ्या अर्थाने त्यांनी रुजवला. विकासाच्या बाबतीत पश्चिम महाराष्ट्र जो आज एवढा विकसित दिसतोय त्यात पवारसाहेबांचे योगदान मोठे आहे हे अजून माझ्या वयाच्या तरुण पिढीला किंवा माझ्यानंतरच्या पिढीला अजून माहित नाही. सतत अभ्यास करून, महाराष्ट्राच्या, देशाच्या कानाकोपऱ्यात फिरणे, शेतकऱ्यांच्या, व्यावसायिकांच्या अडचणी समजून घेणे, जगात होणारे बदल त्याची माहिती करून घेणे अशाप्रकारे त्यांनी आपले नॉलेज वाढवले. जे ज्ञान मिळेल ते घेत गेले. त्यामुळेच आज दिल्लीत किंवा राज्यात सरकार कोणाचेही सत्तेत असो अचानक काही समस्या निर्माण झाली ते सरकारला लगेच पवारसाहेबांची आठवण येते. पवारसाहेबांच्या तुलनेत विचार केला तर आताच्या राजकीय नेत्यांचा अभ्यास कमी पडतोय. ही खंत त्यांनीही अनेकदा बोलून दाखवली आहे. याचा विचार व्हायला हवा. मा. शरद पवारसाहेबांनी कुणी कितीही आरोप केले तरी कुणाविषयीही मनात द्वेष ठेवला नाही. जे येईल त्याला आपले करत गेले. जे अगदीच नडले त्यांना त्यांनी तितक्याच संयमाने योग्य वेळ पाहून कात्रजचा घाट दाखवला. आता काळ बदलला, नेते बदलले, पण देशापुढचे व राज्यापुढचे प्रश्न पूर्वीचे आहेत काही नवीन निर्माण होत आहेत. आताची तरुण पिढी शिकली, सुशिक्षित झाली. आधुनिकीकरण झाले इंटरनेट आले. सोशल मिडीयाच्या माध्यमातून आज लोकांना घरबसल्या जगाची माहिती समजू लागली. तरुण पिढीचा तरुण देश म्हणून भारताची गणना होऊ लागली. *आताच्या पिढीला आक्रमक राजकीय नेते आवडू लागले. एवढ्या वर्षाच्या काँग्रेस भ्रष्टाचारी राजवटीला जनता किकली होती. त्यांना काँग्रेसच्या दरबारी आणि बोटचेप्या राजकारणाचा वीट आला होता. त्यामुळे त्यांनी भाजपाकडे मोर्चा वळवला. काँग्रेस, राष्ट्रवादी काँग्रेस तसेच त्यांच्या सहकारी पक्षांचे मुस्लिम प्रेम आणि हिंदुविरोधी धोरण याचा फटकाही काँग्रेसला तसेच त्यांच्या धोरणावर चालणाऱ्या पवारसाहेबांना बसला. आताची पिढी आणि पवारसाहेब यांच्यात एक मोठी वैचारिक दरी निर्माण झाली आहे.* ती दूर करणे तसेच स्वतःवर असलेले बेभरवशी, विश्वासघाती, उपद्रवी, भांडवलदारांना, भ्रष्टाचार्यांना पाठीशी घालणार नेता, गरजेनुसार माणसं वापरणे आणि काम झाले की त्यांना कात्रजचा घाट दाखवणे हे जे आरोप त्यांच्यावर सातत्याने होत आहेत त्यामुळे त्यांच्या विश्वासार्हतेला धोका पोहोचत आहे. जेवढी त्यांच्या गुणांविषयी चर्चा झाली तेवढीच कथित अवगुणांविषयीही झालीय आणि आजही होत आहे. कुणीही व्यक्ती परिपूर्ण नसते. पवारसाहेबांचे विरोधक सुद्धा त्यांना मान देतात तो त्यांच्या बुद्धिमतेला आहे. कुणी काही म्हणो मा. शरद पवारांना तुम्ही नावं ठेवली तरी त्यांचे नाव घेतल्याशिवाय तुम्हाला पुढे जात येणार नाही. त्यांच्या मुत्सद्दीपणाची झलक आपण आत्ता १०५ आमदार असूनही भाजपाला सत्तेपासून दूर ठेवून सेना आणि काँग्रेसला बरोबर घेऊन महाविकास आघाडीचे सरकार स्थापन करताना पाहिली आहे. आज महाराष्ट्रातल्या खेडी-पाड्यातल्या, वाडी-वस्तीवरील सर्वसामान्य कार्यकर्त्याला ते नावानिशी ओळखतात. कोणती व्यक्ती कुठे फिट होऊ शकते हे त्यांना बरोबर माहिती असते. *शरद पवारांना वजा करून तुम्ही दिल्लीत महाराष्ट्र शोधा नाही सापडणार. महाराष्ट्रात तुम्ही त्यांना वजा करूच शकत नाही केलं तर तुमचे गणित चुकलेच म्हणून समजा. हा पवारसाहेबांच्या धोरणांचाच परिणाम आहे.* आज अशा या मोठ्या थोर नेत्याचा वाढदिवस आहे. त्यांना वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा. त्यांच्या हातून महाराष्ट्र हिताचे राजकारण घडो आणि त्यात त्यांना ईश्वरी साथ मिळो हीच परमेश्वर चरणी प्रार्थना. ते ईश्वराला मानत नसले तरीही... धन्यवाद -किशोर बोराटे

कोरोना आणि अर्थचक्र

कोरोनानामक महामारीने जगासमोर पुन्हा एकदा काही गोष्टी सिद्ध़ केल्या आहेत. विकसित राष्ट्र आणि अविकसित राष्ट्र, श्रीमंत आणि गरीब ह्या दऱ्या अधिकाअधिक खोल होत चालल्या आहेत. पण महामारीला कसलाच भेदभाव ठाऊक नसतो, ती फक्त विद्ध़ंसक असते. खरंतर संकट गरीबी-श्रीमंती बघून येत नसतात पण पैसा असला की संकटांशी लढाई लढायला एक प्लस पॉईन्ट मात्र असतो. स्वच्छता, हाईजीन, सोशिअल डिस्टन्सिंग अशा बऱ्याच गोष्टी उच्चभ्रू लोक आणि विकसित देशातील उच्चभ्रूंना अंगवळणी पाडायला फारसे जड गेले नाही आणि खूप कमी वेळात ह्या सवयी अशा लोकांची लाईफस्टाईलच झाली असे म्हणता येईल. प्रश्न आहे तो एका मोठ्या लोकसंख्येचा जी विकसित किंवा उच्चभ्रू मधे मोडत नाही आणि तीच 90% आहे. याचा अर्थ असाच आहे की जगाचे मास पॉप्युलेशन हे मध्यम आणि दारिद्र्य रषेखाली आहे आणि हेच मास पॉप्युलेशन मोठ- मोठ्या कंपन्यांंचे ग्राहक आहेत. आता सगळ्यांना प्रश्न आहे बेसिक नीडस् चा, पण जेव्हा ह्या नीडस् मध्ये वाढ होते म्हणजे ती नीडस् निर्माण केली जाते आणि हळूहळू आपल्या बेसिक नीडस् ची लिस्ट नकळत वाढत जाते विकासाच्या आणि अर्बनायझेशनच्या नावाखाली तेव्हा निश्चितच मोठ्या प्रमाणात रोजगार निर्मिती होते खरी पण अनावश्यक अशा गरजा निर्माण होतात आणि पुन्हा सगळे भांडवलशाहीचे गुलाम होतात. किंबहुना हे 10% विकसित आणि उच्चभ्रू देश लोक 90% पॉप्युलेशनला कन्ट्रोल करतात. आणि अशा भयंकर महामारीमध्ये तर भांडवलशाही खूप वेगाने डोके वर काढत आपले साम्राज्य प्रस्थापित करून पूर्ण जगात इकोनॉमिक इन्स्टँबिलिटीस कारणीभूत ठरते. थोडक्यात जर हे टाळायचे असेल तर 'सहकार' धर्तीवर नवीन उद्योग खूप मोठ्या प्रमाणात उभारले गेले पाहिजे. क.दि.रेगे नाशिक

जग अणुयुद्धाच्या उंबरठ्यावर…?

आर्मेनिया आणि अजहर बैजान या देशांमध्ये अलीकडेच झालेला प्रत्यक्ष युद्धसंघर्ष भयंकर स्वरुपाचा होता. शीतयुद्धानंतर एवढे भयानक आणि अमानुष युद्ध जगाने कधीही पाहिले नव्हते. हा संघर्ष संपतो न संपतो तोच इथियोपिया आणि इरीट्रिया या दोन देशांत संघर्ष सुरू झाला आहे. कोरोना संकटाचा एकजुटीने सामना करण्याची गरज असताना जग परस्पर संघर्षामध्ये, वर्चस्ववादामध्ये, धार्मिक ध्रुवीकरणामध्ये विभागले आहे. बहुराष्ट्रीय संघटना, चर्र्चेची जागतिक व्यासपीठे क्षीण झाली आहेत. अशा अराजक परिस्थितीत एखाद्या संघर्षाप्रसंगी अण्वस्रांचा वापर केला जाण्याची दाट शक्यता दिसून येत आहे. ती लक्षात घेता मोठ्या राष्ट्रांनी परिपक्व भूमिका पार पाडणे गरजेचे आहे. गेल्या जवळपास 10 महिन्यांपासून कोरोना संसर्गाच्या विळख्यात संपूर्ण जग अडकले आहे. या महासंकटातून बाहेर पडण्यासाठी आणि कोरोनाच्या तीव्र आर्थिक झळांतून उभारी घेण्यासाठी सर्व स्तरावर प्रयत्न सुरु आहेत. संपूर्ण जगाने एकजुटीने या आव्हानावर मात करण्याची गरज असताना राष्ट्राराष्ट्रांमधील संघर्ष वाढताना दिसत आहेत. हे संघर्ष इतके वाढले आहेत की, पहिले महायुद्ध ते दुसरे महायुद्ध यांच्या दरम्यानच्या काळासारखी परिस्थिती आज निर्माण झालेली दिसत आहे. आजवर ज्या वादांवर तोडगा निघत नव्हता किंवा जे जुनाट वाद निवलेले होते, शांत होते ते आता नव्याने उफाळून वर येताहेत. दुसरीकडे पहिल्या आणि दुसर्‍या महायुद्धांदरम्यान ज्याप्रमाणे लहान-लहान संघर्षांमध्ये महासत्ता सामील होत होत्या आणि त्यामुळे त्याचे स्वरूप व्यापक बनत होते असे प्रकारही घडताना दिसत आहेत. अलीकडेच आर्मेनिया आणि अजहर बैजान या देशांमध्ये प्रत्यक्ष युद्धसंघर्ष घडून आला. गेल्या 20 वर्षांमध्ये किंबहुना शीतयुद्धानंतर एवढे भयानक आणि अमानुष युद्ध जगाने कधीही पाहिले नव्हते. या युद्धामध्ये कोणत्याही युद्धनियमांचे पालन करण्यात आले नाही. लहान मुले आणि महिला यांच्यासह अनेकांच्या कत्तली केल्या गेल्या. शेकडो जण ठार मारले गेले. क्षेपणास्त्रे, बॉम्ब यांचा सढळ वापर केला गेला. हा संघर्ष संपतो न संपतो तोच इथियोपिया आणि इरीट्रिया या दोन देशांत एक नवा संघर्ष सुरू झाला आहे. तिकडे उत्तर कोरियाचा क्रूरकर्मा हुकुमशहा किम जोंग उन याने पुन्हा एकदा नव्या जोमाने अण्वस्त्र चाचण्या करायला सुरूवात केली आहे. जगभरात अनेक देशांमधून तिथल्या सत्ताधीशांविरोधात आंदोलने होण्यास सुरूवात झाली आहे. चीनचा आक्रमकतावाद वाढतो आहे. चीन आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष आजही कायम आहे. चीनची नाकेबंदी करण्यासाठी अमेरिका सर्वतोपरी प्रयत्न करतो आहे. ब्लादीमिर पुतिन यांच्या नेतृत्वाखाली रशिया पुन्हा एकदा स्वतःचं नेतृत्व सिद्ध करण्यासाठी धडपडतो आहे. एकंदर, एक प्रकारच्या अराजकतेची स्थिती जागतिक पटलावर आहे. एका बाजूला असे वातावरण असताना संयुक्त राष्ट्र संघटनेची भूमिका पाहिल्यास कोरोना संसर्गकाळात ती जवळपास नगण्य राहिली आहे. जागतिक व्यापार संघटना कालबाह्य झाल्यासारखी स्थिती निर्माण झाली आहे. अमेरिकेने ट्रम्प यांच्या कारकीर्दीत अनेक करारांतून अंग काढून घेतल्यामुळे वैश्विक स्तरावर एक मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. ती भरून काढण्यासाठी अनेक देश प्रयत्नशील आहेत. आंतरराष्ट्रीय शांतता आणि सुरक्षितता अबाधित ठेवण्यासाठी प्रयत्न करण्याऐवजी मोेठे देश संघर्ष वाढवण्याच्या प्रयत्नात आहेत. दुसर्‍या महायुद्धाच्या काळात अशीच परिस्थिती होती. अनेक देशांना आपल्या छत्राखाली आणण्याचा हिटलरचा विस्तारवाद बोकाळला होता. आज चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग हिटलच्या वाटेनेच निघाले आहेत. हे सर्व कमी की काय म्हणून जगभरात धार्मिक तेढ वाढत चालली आहे. युरोपात अल्पसंख्यांक मुसलमानांविरोधात कमालीचा असंतोष पसरलेला आहे. याला खतपाणी घालण्याचे काम मूलतत्ववादी धार्मिक संघटना करताहेत. हे सर्व संघर्ष एकत्ररित्या पाहिल्यास केवळ अण्वस्त्रांचा वापर करणेच बाकी राहिल्याचे दिसते. अझरबैझान आणि आर्मेनिया संघर्षात अण्वस्त्रांचा वापर करणेच बाकी होते. भारत-चीन यांच्यातील संघर्षात चीनने तिबेटमध्ये अण्वस्त्रे तैनात केल्याचे उघड झाले आहे. डीएफ 70 सारखे क्षेपणास्त्रही तैनात केले आहे. भारताला धाक दाखवण्यासाठी ही चीनची चाल आहे, असे आज वाटत असले तरी भविष्यात चीन अण्वस्रांचा वापर करु शकतो, हे स्पष्ट होते. अमेरिकेने दुसर्‍या महायुद्धात जपानवर अण्वस्त्रे डागली होती; त्यानंतर जगात आजवर अण्वस्त्रांचा वापर करण्यात आलेला नाही. अनेक अभ्यासकांनी अण्वस्रांबाबत काही सिद्धांत मांडले आहेत. त्यानुसार, अण्वस्त्र हे केवळ धाक दाखवण्याचे साधन आहे. ती एक शोभेची वस्तू आहे. त्याचा वापर केला जाणार नाही. अण्वस्त्रे असल्याने देश संघर्ष करण्यासाठी घाबरतील, असा विचार मांडण्यात आला. थोडक्यात, दहशतीचा समतोल साधला गेल्याने अण्वस्रांमुळे युद्धे होणार नाहीत, अशी थिअरी मांडण्यात आली होती. असे अनेक सिद्धांत दुसर्‍या महायुद्धानंतर विकसित झाले. त्यातूनच एनपीटी आणि सीटीबीटीसारखे करार करण्यात आले. पण या करारांनाही काही अर्थ राहिलेला नाही. कारण आज उत्तर कोरिया, इराण यांसारख्या देशांचा अण्वस्त्र विकास कार्यक्रम सुरू आहे. सद्यस्थितीतील अराजकसदृश परिस्थिती अण्वस्त्र वापरण्यासाठी अत्यंत पोषक आहे, असे म्हणल्यास वावगे ठरणार नाही. कोरोनामुळे अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्था डबघाईला आलेल्या आहेत. त्यामुळे जनतेच्या शासनाविरोधातील असंतोष वाढला आहे. बेरोजगारी कमालीची वाढते आहे. उद्योगधंदे ठप्प झाले आहेत. जागतिक पुरवठा साखळीवर परिणाम झाला आहे. आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर परिणाम झाला आहे. सामान्य जनतेचा शासनावरचा दबाव वाढतो आहे. त्यामुळे अनेक सत्ताधीश भावनिक किंवा अतिरेकी राष्ट्रवादाला खतपाणी घालून जनतेचे लक्ष विचलित करताहेत. सार्वभौमत्वाचे, प्रखर राष्ट्रवादाचे प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. राष्ट्रा-राष्ट्रांमधील संघर्षादरम्यान अनेकदा अण्वस्त्रांचा वापर करण्याच्या प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष धमक्या दिल्या जाताहेत. पाकिस्तान, उत्तर कोरियासारखे देश उघडपणाने अशा धमक्या देताना जगाने पाहिले आहे. नुकतेच उत्तर कोरियाने अण्वस्त्र परीक्षण केले आहे आणि त्याचा वापर करू शकतो असे वक्तव्यही केले आहे. ही परिस्थिती निश्चितच चिंताजनक आहे. सुमारे 9 वर्षांपूर्वी म्हणजे 2011 मध्ये रशिया आणि अमेरिका या दोन देशांमध्ये प्रत्येक देशाने किती अण्वस्त्रे ठेवायची ती संख्या मर्यादित करण्याविषयीचा करार झाला होता. या कराराला न्यू स्टार्ट ट्रीटी म्हणजेच स्ट्रॅटेजिक आर्म रिडक्शन ट्रीटी (नवीन) असे म्हणतात. दहा वर्षांसाठी हा करार झाला होता. या करारानुसार नवी अण्वस्त्रे बनवायची नाहीत, नव्या चाचण्या करायच्या नाहीत असे निर्धारित करण्यात आले होते. 2021 मध्ये हा करार संपुष्टात येतो आहे. पण तो पुनर्जिवित करण्यासाठी किंवा त्याची मुदत वाढवण्यासाठी अमेरिका आणि रशिया या दोघांमध्ये परस्परसहमती होत नाहीये. ट्रम्प यांनी यापूर्वीच असे सांगितले आहे की याप्रकारच्या कोणत्याही कराराला अमेरिका बांधील राहाणार नाही. आम्ही नव्याने चाचण्या करणारच. हाच प्रकार रशियाकडूनही होतो आहे. या दोन्ही राष्ट्रांकडून अत्यंत अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांचे परीक्षण केले जात आहे. त्यामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे. याबाबत सर्वाधिक चिंता आहे ती नॉन स्टेट अ‍ॅक्टर्सची. विशेषतः पाकिस्तानातील दहशतवादी संघटना या परिस्थितीचा फायदा घेऊ शकतात. आज पाकिस्तानात पंतप्रधान इम्रान खानच्या विरोधात प्रचंड असंतोष माजलेला आहे. अशा वेळी अनेक दहशतवादी संघटना अण्वस्त्रे ताब्यात घेऊ शकतात. आजवरचा इतिहास पाहिला तर, एखाद्या देशाने अण्वस्त्रांचा वापर करण्याची धमकी दिली तर त्याला नियंत्रित करण्यासाठी एकमत असणारी राष्ट्रे एकत्र येऊन त्याचा सामना करत असत. याला सामूहिक सुरक्षितता म्हटले जाते. सद्दाम हुसेन यांनी कुवेतवर हल्ला केला तेव्हा प्रतिआक्रमणासाठी अमेरिका आणि इतर देश एकत्र आले होते. परंतु आज परिस्थिती बदलली आहे. अमेरिका, चीन, रशिया यांच्यामध्ये एकमत नाही. जागतिक सुरक्षा परिषद राजकीय द़ृष्ट्या दुभंगलेली आहे. परिणामी, अण्वस्त्रांचा वापर करून जागतिक शांतता, सुरक्षा धोक्यात आणू शकणार्‍या देशांना वठणीवर आणणार कोण अशी स्थिती आज निर्माण झाली आहे. उदाहरणार्थ, उत्तर कोरियाने दक्षिण कोरियावर अण्वस्र हल्ला करण्याचा निर्णय घेतला, तर त्याला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेने प्रतिहल्ला केला तर रशिया आणि चीन हे उत्तर कोरियाला समर्थन देऊ शकतात. उत्तर कोरियावर संयुक्त राष्ट्राने आर्थिक निर्बंध लावूनही 10 वर्ष झाली आहेत. परंतु ते यशस्वी झालेले नाहीत. कारण चीन उत्तर कोरियाला सातत्याने मदत करत आहे. बहुराष्ट्रीय संघटनाही कमकुवत झाल्या आहेत. त्यामुळे भविष्यात शत्रू राष्ट्राचा विध्वंस करण्यासाठी अण्वस्रांचा वापर करण्यास एक प्रकारे मोकळे रान मिळाले आहे. परिणामी, अण्वस्त्रांबाबतची म्युचुअली अ‍ॅशुअर्ड डिस्ट्रक्शन (मॅड) ही थिअरी आता फोल ठरताना दिसत आहे. यानिमित्ताने आठवण होते ती क्युबन मिसाईल क्रायसिसची. 1962 सालातील ऑक्टोबर-नोव्हेंबर महिन्यात हे संकट जगावर ओढवणार होते. शीतयुद्धाच्या काळात पहिल्यांदा अशी परिस्थिती निर्माण झाली होती की जेव्हा रशिया आणि अमेरिका एकमेकांवर अण्वस्त्र हल्ले करणार होते. अमेरिका क्युबावर अण्वस्त्रांचा हल्ला कऱणार होता. 13 दिवस संघर्षाची परिस्थिती गंभीर होती. पण हा संघर्ष शमला; अन्यथा दुसरे अण्वस्त्र युद्ध होऊन जग बेचिराख झाले असते. म्हणूनच क्युबन मिसाईल क्रायसिस अत्यंत धोकादायक मानला जातो. या क्रायसिसला 58 वर्षे पूर्ण झाली. पण आज पुन्हा त्याच्या आठवणींना उजाळा देण्याची वेळ आली आहे. कोरोनामुळे राजनयावरही परिणाम झाला आहे. संयुक्त राष्ट्र संघटना, ब्रिक्स, जी-7 यांच्या बैठका नियमितपणे होत नाहीयेत. राजकीय संघर्ष सोडवण्यासाठीची व्यासपीठेही उपलब्ध नाहीयेत. अशा परिस्थितीत जगाला विशेषतः प्रगत महासत्तांना परिपक्वता दाखवावी लागणार आहे. अन्यथा महासंहारक युद्धाला जगाला सामोरे जावे लागू शकते. परराष्ट्र, संरक्षण धोरणातील, आंतरराष्ट्रीय संबंधातील सर्व चालूघडामोडींविषयी, कोरोना, भारत - चीन तणाव या विषयी मराठी व इंग्रजीतून माहिती व विश्लेषणासाठी. * Instagram - https://instagram.com/dr.shailendradeolankar?igshid=1dpe34b2p0ai2 * Twitter - https://twitter.com/skdeolankar?s=09